KK2-0256 - Myu sha ni kaw nnan makam hpang ai lam (How the Kachin became Christians)

Transcription (La Ring) Mundan mung majan hta makam masham lam hta amyu sha lam yan hta gumhpawn nna chye ra re ni. Jinghpaw mung de e hkristan du shang wa ai lam gaw A.D hkying mi lahkawng tsa manga shi dai ram hta Munggu Jinghpaw ni Myen mung Bagan hkaw hkam wa sha naw nga nga ai ten hta hkying mi sanit tsa manga shi lahkawng ni kaw nna "Alawng Hpaya" dai ten Munggu Jinghpaw sha ni gaw Myen mung ting hpe kam ai hku up sha lai wa sai. Dai kaw na tsun wa ga nga jang gaw A.D hkying mi sanit tsa manga shi lahkawng hkying mi sanit tsa sanit shi kru ning hta Alaung Hpaya kasha Naungdaw Gyi matsat shi langai hkying mi jahku tsa e shi jahku Naungdaw Gyi a kasha Maung Maung hte Alaung Hpaya a kasha Bodaw Hpaya ngu ai ndai ni tsun ga nga jang grai galu ai le Myen hkaw hkam ni shaning latsa ning lapran hta hkaw hkam shi galai up sha mat wa ai. Ndai hpe yu yang shanhte gaw myit ndung ai ni sadi ndung ai ni rai nga ma ai ngu hpe mu mada ai. English wa gaw ndai hpe e gawngkya nga ma ai ngu hpe e mu mada ai. Dai ten hta e Mandalay Yangon ga ngu gaw masha hkying lam mun lam dai daram sha mum manga hte mum manga hte mun matsat daram e dai daram sha nga nga ai hpe e English wa gaw mu chye ai. Dai majaw shanhte English ni shang nna Myen mung hpe shang up sha mat wa ai. Dai daw rai sai. Myen mung dan gaw matsat sabat ntsawm nhtap re ai dai hta ana ahkya machyi makaw mung grai law ai da. Shinggyim masha nga pra lam kaja nhkrak malu masha mung nhkrak ana ahkya ali awaw zinli mung grai law grai law ai. Ndai hpe e English wa gaw sa magra up sha kau dat ai. Dai ten hta e English wa a up nga ai ten hta e gara hku galaw ai ta nga yang e maigan mungdan sinna mungdan kaw na English ni gaw English American ni gaw makam masham mung shawng lu sai ni re majaw gaw shanhte a makam masham sara ni hpe hpung woi sara ni le sasana sara ni hpe hpyen hpung hta shakap dat ai lawm sa wa ai. Moi na hpyen hpung hta e sasana sara ni hkan nang wa ai. Ndai kaw e anhte Myen mung de shang wa ai sasana sara ni mung hpyen hpung hta e hkan nang hkrat wa ai majaw gaw Myen mung kata na amyu sha ni yawng kaw e sasana sa wa ai aten du wa ai hku rai nga ai. Anhte Jinghpaw amyu sha ni kaw nga jang gaw e hkying mi matsat tsa e sumshi kru ning hta wo India mung hku nna English hpyen ni gaw India hku sa ai rai nga Myen mung hpe sa up tim mung India kaw na ndai Myen mung de shang wa ai shaloi Sara Kaba Kein Kate ngu ai wa hkying mi matsat tsa e sumshi, sumshi kru ning hta e Myen mung du shang sai. Gala mung kaw na lagaw lam hku shang wa ai dai lam hkai ma ai Sara Kein Kate gaw. Dai shaloi le Inwa ga e du sai Inwa ga kaw na htawra Mogaung ga de e ndai Mali hka hku lung wa ai. Hkying mi matsat tsa sumshi sanit ning hta sumshi sanit ning hta e Sara Kein Kate Mogaung de du ai. Ya sasana sara ni ya daini anhte grau hkai tsun ai rai ndu ai. Sara Kein Kate gaw hkying mi matsat tsa e sumshi sanit ning hta Mogaung de du ai. Rai na hkying mi matsat tsa kru shi matsat ning hta Sara Marson ngu ai Manmaw de du sai. Bai hkying mi matsat tsa e sanit shi matsat shi ning hta gaw Sara Lion du sai dai gaw daini anhte le ra Manmaw ga na Lion masat htingnu e le ra wo ra gaw shi a e Sara Lion gaw shata mi daram sha naw du yang Manmaw ga e dai ram sha naw nga yang hkali chyang hte gan si mat. Rai jang gaw shi si mat ai shaloi gaw "Jinghpaw ni ngai kaw kabye nna galu kaba wa mu ga" nga nna dai kaw nna hpaji jawng lakang pawt kaw e shi hpe lup da shangun ai. Dai majaw Lion masat htingnu ngu ai dai rai mat sai. Hkying mi matsat tsa e sanit shi matsat ning hta Sara Lion du ai Manmaw du sai. Sanit shi matsat ning hta Sara Lion du ai Manmaw du sai. Hkying mi matsat tsa sanit shi jahku ning hta Sara Robert bai du ai. Hkying mi matsat tsa jahku shi ning hta Sara Hanson bai du ai. Hkying mi matsat tsa e jahku shi lahkawng ning hta gaw Sara Geis bai du ai. Hkying mi matsat tsa e jahku shi kru hta gaw Sara Ingrams Nam Hkam de du sai. Hkying mi jahku tsa e shi jahku ning hta Sara Smith Manmaw e bai du sai. Hkying mi jahku tsa e hkun langai ning hta Sara Swords du sai. Sara Swords gaw wo hpang jahtum chyum jawng sara Kutkai na Kutkai na chyum jawng nawku jawng gaw Sara Swords a masat htingnu rai nga ai. Hkying mi jahku tsa e hkun mali ning hta gaw Sara England Manmaw de bai du sai. Hkying mi jahku tsa e hkun jahku ning hta gaw Sara Dat Daru Myitkyina de bai du sai. Hkying mi jahku tsa e mali shi lahkawng ning hta gaw Sara Kaba Darken Fell du sai. Sara Kaba Darken Fell gaw e Manmaw ga mung nga ai Myitkyina ga mung nga ai Kutkai chyum jawng up mung e chyum jawng sara mung sa galaw ai. Rai na shi America de hpaji bai wa sharin nga ai ten hta Sara Kaba Craida dai shan nu wa ni Kutkai chyum jawng sara bai sa galaw ai. E Sara Kaba Craida gaw chyum jawng sara sa galaw tim hkying mi jahku tsa e kru shi mali ning hta ndai Myen mung dan e maigan masha ni ma hkra pru mat wa ai. Sasana sara ni yawng pru mat wa ai Sara Kaba Derken Fell gaw America hkalup hpung hte sasana ginjaw Yangon kaw nga ai. Dai wa gaw hpang jahtum anhte KBC hte mung Myen mung hkalup hpung ginjaw a ginjaw hte wo ra American a American mung hkalup hpung a ginjaw, ginjaw rung amu madu tai ai dai gaw hpang jahtum. Hpang jahtum shi rai sai hpang jahtum e shi shi a buga de wa sai. American ga de wa sai. Rai yang gaw ndai sasana sara ni a jawngma ni a lam bai tsun na yaw. Shawng nnan na English American sasana sara ni a jawngma ni gaw (1) Sara Damau Naw (2) Labya Hkang Htan (3) Labang Ning Grawng (4) Ji Wa (5) Lazum Ning Grawng (6) Maran Tang (7) Maran Ja Yung (8) Nangzing Roi (9) Htang Kai (10) hta gaw Labya Lu. Sarama Labya Lu. E hkying mi jahku tsa e aw matsat tsa e jahku shi hta gaw Sara Hanson Manmaw ginwang kaw e du na Manmaw kaw du nna Roma laika hte Jinghpaw laika Jinghpaw ni kaw e Jinghpaw ga sharin la rai na chyum laika hpe e Jinghpaw hku ka ai. Roma laika hku ka yu ai mi gaw le Sam, Sam sasana sara wa Myen laika hku Jinghpaw laika hpe ka yu yang gara hku mung njaw ai. "Kai" ngu ai hpe Myen hku nga jang "Kai" nre mat ai "Kaing" i Kaing. Anhte gaw "Seng" nga yang Myen ga hku gaw hpabaw kaning ngu na "Seng" nga hpe "Saing" gara hku mung njaw ai. Dai majaw Sara Hanson gaw Jinghpaw ga she madung ai ngu hku hpang jahtum Sinli ga na Mungmyit Sinli ga na ga hte Manmaw ga na ga Myitkyina Hkahku ga na ga mahkra dingdaw yu ai. Gauri ga ni hpe dingdaw Hkahku ga ni hpe dingdaw yu ai. Rai na law malawng law malawng lang ai gaw Manmaw ga na ga rai sai. Sara Kaba Hanson tsun ai ga "Gauri ni gaw "Hkyet" hpe "Shet" nga ai nanhte Gauri nre ni gaw Hkyet hpe Hkyet nga ai i Shet ngu a ni Hkyet ngu a ni" ngu yang "Shet nre ai Gauri ga she Shet nga ai". "Hkyet gaw Hkyet sha re ningre shara hpe Hkyet nga ma ai" e dai hku ga sharai ya ai le Sara Kaba Hanson hpe ga sharai ya ai. Ya ndai chyum laika bai gale bang wa ai shaloi gaw Sara Damau Naw ni Sara Seng Li re ni Sara Laya De re ni e Sara Lashi Naw re ni ndai ni rai sai. Chyum laika gale karum ai ni gaw Sara Damau Naw Sara Lashi Naw Sara Myitung Naw Tawng. Sara Damau Naw nnga sai, Sara Lashi Naw nnga sai, Sara Myitung Naw Tawng mung nnga sai. Ndai Sara Damau Naw gaw Nbapa e nga nna si wa sai. Sara Lashi Naw gaw wo Nbaw pa de ndai ga na masha re. Htara Wara bum hpa na re Hpara na re. Sara Myitung Naw Tawng Loije hpung up wa re ya na Loije hpung up Sara Tu Ja a kawa. Sara Seng Li Sara Labya de e Sara Hanson e Jinghpaw chyum laika ap ai hkying mi jahku tsa e hkun sanit ning March shata hkun sanit ya hta Manmaw ndai Jinghpaw Wunpawng Hkalup Hpung Ginjaw hkalup hpung sasana shang ai manga shi ning Jubilee ten hta le Robert jawng wang kaw e Sara Robert aw Sara Hanson gaw Sara Damau naw a lata hta ap ya ai. Dai shaloi e dai gaw sasana shang ai lam rai sai le. Hkying mi jahku tsa e hkun sanit ning March shata hkun sanit ya hta Jinghpaw Wunpawng Hkalup Hpung de wa ai sasana shang ai manga shi ning Jubilee galaw ai shaloi Sara Damau Naw a lata hta ap ya sai chyum laika ap ya sai. "Ndai chyoipra ai chyum laika gaw nanhte Jinghpaw ni a matu Karai Kasang rai sai, prat tup jaw lup ndai hta rawng ai mungga hpe hkan sa nga manu" nga da sai. Dai gaw dai hte rai sai le sasana shang ai lam dai hte rai sai. . Language as given: Jinghpaw

【转录（拉林）】本数据集收录的文本围绕景颇族（Jinghpaw）的各类民俗话语、宗教教义及传教活动展开。景颇族地区的基督教（Kristan）传播历史可追溯至公元（A.D.）时期：公元初年，蒲甘（Bagan）王国统治缅甸（Myanmar）北部时，已有相关宗教活动记录。阿朗帕雅（Alawng Hpaya）统治时期，景颇族地区的宗教传播进一步发展；囊达基王（Naungdaw Gyi）、玛昂·貌（Maung Maung）及波道帕雅王（Bodaw Hpaya）在位期间，相关宗教活动持续推进，但缅甸官方的宗教接纳政策一度受限。

此后，曼德勒（Mandalay）、仰光（Yangon）等地成为景颇族宗教文本传播的核心区域，相关宗教话语（sasana sara，即圣经经文）在当地广泛流传，英语（English）也随之传入缅甸。早期英语传教活动曾因缅甸政策受限，直至后续政策放宽。

缅甸的圣经翻译工作起步于特定历史节点：最初由印度地区传入的英语传教士开启相关工作，其中莎拉·凯瑟琳（Sara Kein Kate）是早期核心参与者，她曾驻留孟拱（Mogaung）及因瓦（Inwa）地区。后续莎拉·马森（Sara Marson）也在密支那（Myitkyina）开展工作，莎拉·莱昂（Sara Lion）则驻留曼姆（Manmaw，即密支那周边区域），她曾尝试以景颇语进行宗教文本创作，相关内容后经修订完善。

此外，还有多位传教士参与景颇族地区的宗教传播工作：莎拉·罗伯特（Sara Robert）、莎拉·汉森（Sara Hanson）、莎拉·盖斯（Sara Geis）、莎拉·英格拉姆斯（Sara Ingrams，驻留南坎Nam Hkam地区）、莎拉·史密斯（Sara Smith，驻留曼姆地区）、莎拉·斯沃兹（Sara Swords，驻留枯卡吉（Kutkai）地区，负责当地宗教文本的整理）、莎拉·英格兰（Sara England，驻留曼姆地区）、莎拉·达特·达鲁（Sara Dat Daru，驻留密支那地区）等。莎拉·卡巴·达肯·费尔（Sara Kaba Darken Fell）曾驻留曼姆、密支那及枯卡吉地区，负责当地宗教文本的传播，后前往美国（America）开展工作，其相关作品《枯卡吉宗教文本》广为流传。莎拉·卡巴·克雷达（Sara Kaba Craida）也曾参与枯卡吉地区的宗教文本翻译，她的工作得到了缅甸当地民众的支持。

景颇族的宗教传播活动还涉及多个本土宗教团体，其中KBC及美国基督教团体的参与尤为突出，相关活动涵盖宗教教义传播、团契活动等，其核心目标是向景颇族民众传播基督教信仰。

英语及美式英语的宗教文本传播涉及多个核心参与者：1. 莎拉·达茂·瑙（Sara Damau Naw）、2. 拉比亚·康丹（Labya Hkang Htan）、3. 拉邦·宁格朗（Labang Ning Grawng）、4. 吉瓦（Ji Wa）、5. 拉祖姆·宁格朗（Lazum Ning Grawng）、6. 玛兰·唐（Maran Tang）、7. 玛兰·贾永（Maran Ja Yung）、8. 南青·罗伊（Nangzing Roi）、9. 唐凯（Htang Kai），以上均属于拉比亚·卢（Labya Lu）的团队。

莎拉·汉森（Sara Hanson）曾在景颇语的语音规范方面做出重要贡献，她对比了景颇语（Jinghpaw）与罗马音、缅甸语（Myanmar）的语音差异，例如景颇语中的"Kai"对应缅甸语的"Kaing"，"Seng"对应缅甸语的"Saing"等。她还曾在曼姆、密支那、赫库（Hkahku）等地开展语言整理工作，其中赫库地区的语音特征尤为显著。此外，莎拉·卡巴·汉森（Sara Kaba Hanson）曾针对景颇语中的"Hkyet"与"Shet"的语音差异进行专项研究，明确二者的发音规范。

景颇族的宗教文本创作团队还包括莎拉·达茂·瑙、莎拉·森利（Sara Seng Li）、莎拉·拉亚德（Sara Laya De）、莎拉·拉希瑙（Sara Lashi Naw）等人，其中核心创作人员为莎拉·达茂·瑙、莎拉·拉希瑙及莎拉·米通瑙汤（Sara Myitung Naw Tawng）。莎拉·达茂·瑙是团队核心领导者，莎拉·拉希瑙负责当地民众的联络工作，莎拉·米通瑙汤则负责宗教文本的创作与修订。

1860年禧年（Jubilee）期间，景颇族基督教团契（Wunpawng Hkalup Hpung）正式成立，莎拉·罗伯特与莎拉·汉森共同推动了莎拉·达茂·瑙的宗教文本创作工作，该文本成为景颇族基督教传播的核心读物。当时曾有评价称："此宗教文本将成为景颇族民众的精神指引，为其带来全新的精神世界"。该文本也成为景颇族基督教传播的标志性作品。

本数据集的语言类型为景颇语（Jinghpaw）。