การจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้จิตอาสาเป็นฐานของสภาเด็กและเยาวชน

การศึกษาเรื่อง “การจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้จิตอาสาเป็นฐานของสภาเด็กและเยาวชน” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการก่อกำเนิดของจิตอาสาในประเทศไทย รวมถึงศึกษาปัจจัย การขับเคลื่อน และแนวโน้มรูปแบบการจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้จิตอาสาเป็นฐานของสภาเด็กและเยาวชน โดยการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการวิจัยเอกสารที่เกี่ยวข้อง และเทคนิควิธีวิจัยอนาคตแบบ Ethnographic Delphi Futures Research (EDFR) ซึ่งสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญทั้งอดีตและปัจจุบัน ได้แก่ กลุ่มผู้บริหารหน่วยงานภาครัฐหรือคณะบริหารสภาเด็กและเยาวชน กลุ่มนักวิชาการที่เกี่ยวข้อง และกลุ่มภาคประชาชน/ประชาสังคม ผู้บริหารหรือคณะทำงานขององค์กรที่เกี่ยวข้องกับสภาเด็กและเยาวชน การศึกษาการก่อกำเนิดของจิตอาสาในประเทศไทย และการจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้จิตอาสาเป็นฐานของสภาเด็กและเยาวชน พบว่าปัจจัยที่ก่อให้เกิดจิตอาสาในแต่ละช่วง มีจุดร่วมความเชื่อมโยงฐานกำเนิดจากระดับปัจเจกบุคคล การมีส่วนร่วม จิตอาสา ความตั้งใจ ความสามารถของตน ร่วมสร้างสาธารณะประโยชน์เพื่อส่วนรวม ในฐานะ “หุ้นส่วนทางสังคม” และพัฒนาสู่การรวมเป็นเครือข่ายทางสังคมแบบหลวมๆ ตามธรรมชาติ ในแนบราบ แบบไม่เป็นทางการ และพัฒนาเป็นพลังเครือข่ายที่มีความเข้มแข็ง จากฐานการสนับสนุนทุนทางสังคม เช่น ทุนทางสถาบัน ได้แก่ สถาบันศาสนา สถาบันพระมหากษัตริย์ หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม วัด ชุมชน โรงเรียน เป็นต้น ซึ่งสอดคล้องกับฐานการถือกำเนิดของสภาเด็กและเยาวชน เริ่มต้นจากรูปแบบการจัดตั้ง เพราะเด็กทุกคนที่มีสัญชาติไทยถือเป็นสมาชิกสภาเด็กและเยาวชน แต่เด็กและเยาวชนที่เข้ามาทำหน้าที่ตัวแทนคณะบริหารสภาเด็กและเยาวชนเด็กเยาวชน ส่วนหนึ่งเกิดจากการเป็นผู้มีจิตอาสาต้องการเข้ามาช่วยสร้างสาธารณะประโยชน์ต่อชุมชน ท้องถิ่น สังคม เป็นต้นปัจจัยและการขับเคลื่อนการจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้จิตอาสาเป็นฐานของสภาเด็กและเยาวชนที่เหมาะสมในอนาคต แบ่งเป็น 8 ปัจจัย ได้แก่ 1) เป็นผู้กระทำการโดยสมัครใจ ใช้ทุนทางสังคมทำงานจิตอาสา 2) เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง มีส่วนร่วมกับภาคีเครือข่าย 3) เชื่อมโยงเครือข่ายแนวดิ่ง สร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลหรือชุมชนต่อทุนทางสถาบัน มีส่วนร่วมแบบเป็นทางการ 4) แนวราบ สร้างความสัมพันธ์ในระดับปัจเจก ครอบครัว ชุมชน ทั้งแบบเป็นและไม่เป็นทางการ มีส่วนร่วมจัดสวัสดิการตามโครงสร้างและบทบาทที่กำหนด 5) รวมกลุ่มเด็กและเยาวชนในพื้นที่มีส่วนร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จัดสวัสดิการเชิงภารกิจตามนโยบายหรือความเร่งด่วน 6) พัฒนาเด็กและเยาวชนให้มีส่วนร่วมกับทุกภาคส่วนจัดสวัสดิการตามบริบทพื้นที่ 7) รวมกลุ่มจิตอาสาสร้างความเข้มแข็ง คุณค่า ช่วยเหลือแบบชั่วคราวหรือเก็บตก เช่น การสงเคราะห์ และช่วยเหลือแบบถาวร เช่น สวัสดิการชุมชน แนวโน้มรูปแบบการจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้จิตอาสาเป็นฐานของสภาเด็กและเยาวชนที่เหมาะสมในอนาคต พบว่า สภาเด็กและเยาวชนใช้ฐานจิตอาสามีส่วนร่วมกับภาคีเครือข่ายจิตอาสาจัดสวัสดิการตามโครงสร้างและบทบาทหน้าที่ที่กำหนด เน้นการมีส่วนร่วมจากทุกฝ่ายโดยลดการพึ่งพาภาครัฐ แบ่งเป็น 4 รูปแบบ ดังนี้ 1) รูปแบบพหุลักษณ์ 2) รูปแบบการระดมความช่วยเหลือเฉพาะกิจ 3) รูปแบบสวัสดิการชุมชน 4) รูปแบบการระดมทุนและแรงจิตอาสา ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้ คือ แนวทางการขับเคลื่อนเชิงนโยบายต่อการจัดสวัสดิการสังคมโดยใช้จิตอาสาเป็นฐานของสภาเด็กและเยาวชน รัฐควรมีการใช้นโยบายการปฏิบัติการที่ผสานกันระหว่างนโยบายแนวดิ่งกับแนวราบ เพื่อการทำงานที่ตอบโจทย์ประเด็นปัญหาในพื้นที่ และเกิดความคล่องตัวในการทำงานร่วมกับภาคีเครือข่าย ภาคเอกชน ชุมชนและจิตอาสา