ความยุติธรรมด้านแรงงานในประเทศไทย: ศึกษากรณีความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงาน

นายจ้างและลูกจ้างต่างก็เป็นองคาพยพที่สำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ ทั้งนายจ้างและลูกจ้างจึงต้องได้รับการคุ้มครองให้ได้รับความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานอย่างเท่าเทียมกัน แต่ในความเป็นจริง การคุ้มครองความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานให้เกิดขึ้นแก่นายจ้างและลูกจ้างภายใต้พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ซึ่งเป็นมาตรการทางกฎหมายที่รัฐบัญญัติขึ้นเพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการอำนวยความยุติธรรมด้านแรงงาน และนโยบายสังคมบางประการที่รัฐใช้เป็นกลไกเพื่ออำนวยความยุติธรรมด้านแรงงานนั้นยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอที่จะทำให้นายจ้างและลูกจ้างได้รับความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานได้อย่างแท้จริง วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามาตรการทางกฎหมายและนโยบายสังคมที่รัฐใช้เป็นเครื่องมือในการอำนวยความยุติธรรมให้แก่คู่สัญญาจ้างแรงงานอยู่ในปัจจุบัน เพื่อวิเคราะห์หาสาเหตุและปัญหาที่เป็นอุปสรรคที่เครื่องมือเหล่านั้นไม่สามารถอำนวยความยุติธรรมให้แก่คู่สัญญาจ้างแรงงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และนำเสนอนโยบายสังคมที่เหมาะสมที่จะแก้ไขและขจัดอุปสรรคที่เป็นปัญหาในการอำนวยความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานให้แก่คู่สัญญาจ้างแรงงาน รวมทั้งการแก้ไขปรับปรุงบทบัญญัติของกฎหมายเพื่อคุ้มครองให้คู่สัญญาให้ได้รับความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานอย่างแท้จริงทั้งความยุติธรรมทางกฎหมายและความยุติธรรมทางสังคมผลการศึกษาพบว่า การอำนวยความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานภายใต้บทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานและนโยบายสังคมยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอในการอำนวยความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานให้แก่คู่สัญญาจ้างแรงงานได้อย่างแท้จริง โดย 1) อัตราค่าจ้างขั้นต่ำที่รัฐบาลกำหนดยังไม่เพียงพอที่จะทำให้ลูกจ้างไม่สามารถดำรงชีพตามมาตรฐานการครองชีพและคุณภาพชีวิตที่ดี และอัตราค่าจ้างขั้นต่ำไม่ถูกบังคับใช้กับแรงงานที่เพิ่งเข้าสู่ตลาดแรงงานเท่านั้น อีกทั้งอัตราค่าจ้างขั้นต่ำที่รัฐบาลกำหนดไม่สอดคล้องกับผลิตภาพแรงงาน ส่งผลให้ลูกจ้างได้รับค่าจ้างไม่เพียงพอกับค่าใช้จ่ายตามความจำเป็นด้านต่างๆ เพื่อการดำรงชีวิตของลูกจ้าง และลูกจ้างได้รับค่าจ้างไม่เหมาะสมกับความรู้ ทักษะ และความสามารถของตนเอง 2) คู่สัญญาจ้างแรงงานสามารถบอกเลิกสัญญาจ้างแรงงานโดยไม่จำเป็นต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด ซึ่งอาจทำให้คู่สัญญาฝ่ายที่ถูกบอกเลิกสัญญาโดยไม่บอกกล่าวล่วงหน้าได้รับความเสียหายจากการถูกบอกเลิกสัญญาจ้างแรงงาน และลูกจ้างไม่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายที่เท่าเทียมกันในสิทธิการบอกเลิกสัญญาจ้างแรงงานทันทีในกรณีที่นายจ้างกระทำความผิดอันเข้าลักษณะร้ายแรงต่อตัวลูกจ้าง ซึ่งอาจทำให้ลูกจ้างได้รับความเสียหายร้ายแรงต่อชีวิต ร่างกาย อนายมัย และจิตใจ 3) มาตรการทางกฎหมายและนโยบายสังคมของรัฐที่บังคับใช้เพื่อช่วยเหลือคู่สัญญาให้มีสิทธิเข้าถึงความยุติธรรมทางกฎหมายยังเป็นอุปสรรคต่อสิทธิการเข้าถึงความยุติธรรมทางกฎหมายของคู่สัญญา ซึ่งเกิดจากขั้นตอนการช่วยเหลือยุ่งยากและใช้ระยะเวลาพิจารณาให้ความช่วยเหลือยาวนาน การดำเนินการของเจ้าหน้าที่ของรัฐยังขาดทัศนคติในการทำงานเชิงรุก และบทบัญญัติของกฎหมายตัดสิทธิการเข้าถึงความยุติธรรมทางกฎหมายของคู่สัญญา และ 4) กฎหมายบัญญัติคุ้มครองการเยียวยาความเสียหายให้แก่คู่สัญญาในการบอกเลิกสัญญาจ้างแรงงานที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมายไม่เท่าเทียมกัน และการกำหนดค่าเสียหายให้แก่นายจ้างยังไม่ครอบคลุมความเสียหายตามที่แท้จริงของคู่สัญญาวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ จึงเสนอแนะนโยบายสังคมทั้งนโยบายด้านแรงงาน นโยบายด้านการศึกษา นโยบายด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรม และนโยบายด้านการปรับปรุงแก้ไขกฎหมาย เพื่อช่วยแก้ไขปัญหาและขจัดอุปสรรคในการได้รับความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานของคู่สัญญาและทำให้คู่สัญญาได้รับความยุติธรรมตามสัญญาจ้างแรงงานอย่างแท้จริง