Archeologisch bureauonderzoek Kerklaan, Spaarndam Gemeente Haarlem

<p>In opdracht van Witteveen+Bos heeft IDDS Archeologie in mei 2020 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor de Kerklaan in Spaarndam, gemeente Haarlem. De noodzaak tot het archeologisch onderzoek komt voort uit het bestemmingsplan. De doelstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. </p><p>Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied tot het ontstaan van de ten westen gelegen strandwal, tussen 3750 en 3325 voor Chr. (Midden Neolithicum), in zee gelegen was. Ter hoogte van het Oer-IJ, een rivier met getijden-invloeden, was de reeks strandwallen onderbroken. Het plangebied lag aan de rand van het Oer-IJ, ter hoogte van de monding van het Spaarne. Doordat het Oer-IJ systeem zeer dynamisch was, zal het plangebied met regelmaat onder invloed van het water hebben gestaan. Rond 800 na Chr. lag het plangebied waarschijnlijk volledig in de riviergeul. Ook bij de grote overstromingen in de 12e en 13e eeuw zal het plangebied onder water hebben gestaan. Deze overstromingen gaven aanleiding tot het afdammen van het Spaarne in 1250, en nogmaals in 1285 na het vernielen van de eerste dam door een grote stormvloed. </p><p>Het dorp Spaarndam is ontstaan rond de dam in het Spaarne. Historisch kaartmateriaal laat zien dat de bebouwing van het dorp zich lange tijd beperkte tot een zone direct rondom de Kolksluis en tot aan de Kleine Haarlemmersluis. De westelijke begrenzing van het dorp werd gevormd door de vaart naar de Kleine Haarlemmersluis. Ten zuidwesten van de vaart lagen weilanden. De vaart naar de Kleine Haarlemmersluis hield grotendeels op te bestaan toen in 1843 het Boezemkanaal werd aangelegd. Het kanaal sloot aan op het stoomgemaal bij het Spaarne dat het overtollig water afpompte, afkomstig van het droogleggen van de Haarlemmermeer. In het noorden van het plangebied werd een scheepswerf afgebroken om de aanleg van het kanaal mogelijk te maken. Aan weerszijden van het kanaal werd een bovenboezem aangelegd, om te kunnen dienen als waterreservoir van waaruit de omgeving zou kunnen worden geïnundeerd, als onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Het zuidelijk deel van het plangebied lag tot halverwege de 20e eeuw in de onbebouwde bovenboezem. </p><p>Op basis van het bureauonderzoek kan worden vastgesteld dat het plangebied een verwachting heeft voor archeologische resten vanaf de aanleg van de tweede Spaarndam in 1285. Naar verwachting zullen eventuele oudere resten, indien deze aanwezig zijn geweest, verloren zijn gegaan onder invloed van erosie in de perioden dat het plangebied onderdeel uitmaakte van de riviergeul. Uit het historisch kaartmateriaal blijkt bovendien dat de archeologische verwachting alleen geldt voor het meest noordelijke deel van het plangebied. De rest van het plangebied lag buiten de historische kern en was in gebruik als weiland, waardoor de verwachting voor archeologische resten daar laag is. De gehele Kerklaan is aangelegd op een kade, die is opgeworpen met de aanleg van het Boezemkanaal in 1843. In het zuidelijke deel van het plangebied buiten de kade worden alleen ophogingen verwacht die zijn aangebracht om dit laaggelegen gebied geschikt te maken voor agrarisch gebruik. Het is niet bekend in hoeverre deze in 1843 zijn verstoord, afgegraven of verder opgehoogd. In het noordelijke deel van het plangebied zouden nog resten van bebouwing uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd kunnen voorkomen, waaronder de scheepswerf die gesloopt is om de aanleg van het Boezemkanaal mogelijk te maken. Ook kunnen hier mogelijk nog resten aanwezig zijn van de begraafplaats bij de kerk, indien deze voor de 19e eeuw een andere omvang en contour had. Deze resten, indien aanwezig, liggen echter onder de in 1843 opgeworpen kade, en zullen met de geplande werkzaamheden niet worden bereikt. </p><p>IDDS Archeologie adviseert om het noordelijk deel van het plangebied en de locaties van de parkeervakken en de inrit in het zuidelijke deel van het plangebied, voor wat betreft het aspect archeologie, vrij te geven voor de voorgenomen civieltechnische werkzaamheden. Ter plaatse van de watercompensatie en de duikers wordt een verkennend booronderzoek geadviseerd.</p>