การปรับใช้หลักกฎหมายเกี่ยวกับพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง

พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองเป็นพินัยกรรมแบบหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ประสงค์ทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองจะต้องไปแสดงความประสงค์ทำพินัยกรรมต่อกรมการอำเภอ ซึ่งปัจจุบันอำนาจและหน้าที่ของกรมการอำเภอได้โอนไปเป็นหน้าที่ของนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขต ขึ้นอยู่กับว่าเป็นเขตท้องที่กรุงเทพมหานครหรือเขตท้องที่อื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร โดยกฎหมายได้กำหนดขั้นตอนและหลักเกณฑ์ในการทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1658 และในกฎกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการทำพินัยกรรม ซึ่งออกตามความในมาตรา 1672 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ แต่ปรากฏในทางปฏิบัติว่าการแสดงความประสงค์หรือขอทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองต่อที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขต ได้มีการกำหนดหลักเกณฑ์และเอกสารประกอบการทำพินัยกรรมเพิ่มเติมจากที่กำหนดไว้ในบทบัญญัติของกฎหมาย อันเป็นการก่อให้เกิดความยุ่งยากในการแสดงความประสงค์ขอทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองของประชาชนอันส่งผลเป็นการสร้างภาระแก่ประชาชนโดยไม่มีเหตุอันควร และการกำหนดเอกสารประกอบการทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองบางประเภทมีผลทางกฎหมายเป็นการจำกัดสิทธิเสรีภาพในการทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองของผู้ประสงค์ทำพินัยกรรม ซึ่งมีความไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของกฎหมายที่กำหนดให้พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองต้องแสดงความประสงค์จะทำพินัยกรรมต่อกรมการอำเภอนอกจากหลักเกณฑ์และเอกสารประกอบการทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองแล้ว ยังปรากฏว่าหน่วยงานหรือองค์กรของรัฐที่มีอำนาจและหน้าที่ในการบริการทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองให้แก่ประชาชนผู้ประสงค์จะทำพินัยกรรม มิได้ให้อำนาจและหน้าที่ครอบคลุมไปถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษอื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร ซึ่งส่งผลถึงการเข้าถึงการทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองของประชาชน