KK1-0077 - Yu ma Sam Naw hte Nga ma Ja Pan (The rat Sam Naw and the fish Ja Pan) with English translation

Translation (Htoi San) This story is about teaching traditional weddings to the bride and the bridegroom. When we were getting married, we passed the ordinary elephant grass, and we taught the bride and bridegroom at that time. That process was called 'Num Langi.' We taught them from around eight o'clock or nine o'clock till the next day at dawn. This 'Num Langi' was a traditional process for weddings. This was how 'Num Langi' started. A long time ago, there was a fish girl called, 'Ja Pan.' She was a gorgeous girl. She announced, "I will only marry the man who is the most perfect in all the world." "As I am the prettiest girl." There was a mouse boy called 'Sam Naw' who she had to marry. He had a protruding face and was an ugly boy. At the time, mouse boy 'Sam Naw' and fish girl, 'Ja Pan' were married, there were prevalent, energetic, and mature people. There was the Sun boy 'Zau Krim' and the moon boy. The storm boy 'Bungga La' was there too. A wisp cloud boy called 'Ningni Naw' was also there, as well as a mountain boy called 'Bum Tu.' The girl thought, "Above all, the Sun is the most perfect. I will marry the Sun boy Zau Krim." The Sun boy Zau Krim said, "I am not the one who is perfect. I want to cover with my light all over the world fairly," "but the wisp of cloud boy Ningni Naw blocks me. So he is better than me." "If that is so, I will marry the cloud boy Ningni Naw," the fish girl Ja Pan responded. The cloud boy said, "I want to stay in one place, but this storm boy Bungga La blows me off. So I cannot stay where I want to." "The wind is much better than me. Bungga La is better." "If so, hey Bungga La! I will marry you," the fish girl Ja Pan said to him. "Bum Tu is greater than me. There is a glorious Bum Tu," the wind boy Bungga La replied to her. Then the wind boy told her, "I cannot gust where I desire to blow because of the mountain that changes my direction. Therefore the brilliant Bum Tu is superior to me." The fish girl Ja Pan said, "Okay then, I will marry glorious Bum Tu. Bum Tu! You are better." "No, I am not better. I want to stand conspicuously, but many trees are covering me." "These boxwood trees grow on me and cover all over me. So no one can see me. These boxwood trees are stronger than me," Bum Tu explained to the fish girl. "Hey! Boxwood tree! If it is so, I will marry you. You are preferable," the fish girl said to the Boxwood tree. "But I am buried by vines and creepers, so I cannot grow leaves as I want to." "The vines wrap all over me. Therefore the creepers are more flawless than me," the boxwood tree recommended. "Hey! Creeper! They said you are ideal. For that reason, I will tie the knot with you." The girl said the creeper. "I am not that ideal. Actually, I desire to be green, verdant, rambling." "and fruitful, but mouse boy Sam Naw scratches and cuts me. Thus, I dried up because of him." The creeper explained to the fish girl. "Alright then. The mouse boy Sam Naw is the best among all." At last, the fish girl Ja Pan married the mouse boy Sam Naw. Finally, she could walk down the aisle with Sam Naw. The people told this story while teaching the bride and bridegroom, which we called 'Num Langi.' After getting married to mouse boy Sam Naw and fish girl Ja Pan, they had many children. They had ten children, and among their children, three of them grew up well. They also had a lot of knowledge. The rest seven were not very active and perky. The couple had those kinds of children. Therefore, when they married, people followed this story and made a roll of small packets of dried stuff. They used dried mice and dried fish to make a roll. In our culture, we tell stories like this. Here is the end. Transcription (La Ring) E ya anhte gaw ndai num langi ai ngu ai le i num nnan sharin ai le num hkungran ai shaloi. Anhte gaw num hkungran ai shaloi daini gaw num hkungran kumbang shalai sai nga jang daina gaw num nnan sharin ai la nnan sharin ai num langi ai ngu nga ai le. Shana hkying matsat jahku kaw na sharin mat wa ai wa langi ai wa hpang jahpawt nhtoi htoi hkra num langi ai ngu ai nga ai le mi na anhte ni a htung hta le. E re ai dai gaw kaning re ai nga yang she moi da ndai nga ma Ja Pan ngu ai wa gaw grai tsawm ai shayi sha re ai hku rai nga. Rai yang gaw shi gaw "E ngai gaw mungkan hta yawng hta grau ai kaw she wa na ngai gaw yawng hta tsawm shayi re majaw" nga. Dai majaw wora shi wa na wa gaw yu ma Sam Naw mi rai shi na wa ang ai wa gaw dai wa gaw wa gaw dap dap myi man nsam ntsawm re hku rai nga. Rai yang e dai yu ma Sam Naw hte nga ma Ja Pan hpe la na re wa mi aten hta e mana maka ka ndai mying kaba ai i zet kung ai masha e dai ni nga ai da. Dai kaw jan wa Zau Krim ngu ai wa mung nga ai da. E shata wa ngu ai mung nga ai da. E dai kaw na she e Bungga La ngu ai wa mung nga ai da. E dai kaw na she Ningni Naw ngu ai wa bai nga ai da. E Ningni ngu ai mung nga da dai kaw na she Bum ngu ai wa mung nga ai da. Rai nga yang she dai gaw "E yawng hta grau ai gaw jan rai sai. Jan wa Zau Krim kaw wa na" ngu tsun ai da jan wa Zau Krim kaw wa na" ngu yang she jan wa Zau Krim gaw "E ngai hta ngrau ai lo ngai gaw mungkan ga hpe kalang ta yawng ra hkra di jan shamai mayu ai wa summwi e Ningni Naw e kapat kau ya yaw re majaw ngai hta grau ai gaw samwi grau ai lo" nga. "E dai rai jang gaw samwi Ningni Naw kaw wa na samwi Ningni Naw" ngu yang she samwi gaw "E ngai mung langai kaw sha nga mayu ai wa ndai Nbung Bumga La e awut nna she htaw ngai nga mayu ai kaw nnga lu ai lo. Ngai hta grau ai wa gaw ndai nbung wa re lo Bungga La re lo" nga. E rai yang "E Nbungga La nang kaw she wa na" ngu na nga ma Ja Pan wa dai gaw. E Nbung Bungga La wa mung "E ngai hta grau ai gaw wora Bum Tu ngu ai Shagawng Bum Tu ngu ai wa nga ai lo. Ngai nbung bung na ngu yang e dai bung e shinggang kau kau rai na ngai bung du mayu ai de nmai du du re ai lo ngai hta grau ai lo Shagawn Bum Tu ngu ai lo" nga jang nga ma Ja Pan wa "E dai rai yang gaw Shagawng Bum Tu kaw she wa na re nang grau sai da" ngu yang e Shagawng Bum Tu mung bai "E ngai ngrau ai lo ngai gaw e yawng e adan adawng nga rai na akrin adin nga rai nga mayu ai wa hpu ni tu galup kau kau rai na ndai shinglim hpun ni hkrai hkrai wa anhte hta tu nna yawng ngai hpe magap kau kau re ai ngai hpe kade nmu mada ai lo. Ngai hta e grau ai gaw hpun nga ai lo shinglim hpun wa nga ai lo" nga. "E shinglim hpun e dai rai yang gaw nang kaw wa na lo nang grau sai da" ngu yang she shinglim hpun wa mung "E ngai hpe numru Lamun Yawng e dinghkup kau kau di na ngai lap lap mayu tim lap nmai yawng lap ni yawng numru Lamun Yawng e hkrai ding hkup kau kau rai nngai lo. Dai hta ngai hta na grau ai gaw lamun ru nga ai lo lamun ru nga ai lo" nga. "E lamun ru nang grau sai da dai rai yang gaw ngai nang kaw wa na re" ngu yang she "E ngai ngrau ai lo ngai gaw ga ga di na tsit lali ga ga nga di na hkram di si si di nga mayu ai wa le yu ma yu ma Sam Naw e akret di hprut hprut di kau na hkraw mat mat rai nngai lo" nga. "E dai rai yang gaw yawng hta yu ma Sam Naw grau sai" ngu na she ndai nga ma Ja Pan wa she yu ma Sam Naw kaw wa ai. Yu ma Sam Naw kaw wa nna she e dai yang she dai hpe she anhte gaw dai maumwi hkai nna she num nnan sharin ai le i la nnan hte sharin yang she dai hku num langi yang anhte dan re maumwi mausa le i anhte. E dai kaw na she yu ma Sam Naw hte nga ma Ja Pan a kasha ni she anhte law hkrai law wa ai le i. Law wa ai kaw she e yu ma Sam Naw hte nga ma Ja Pan a kasha wa she shi lu yang she masum gaw grai galu kaba ai i. Grai galu kaba ai le grai hpaji machye machyang rawng ai. Wora kru hte gaw nau nzet ai le i e dai zawn rai na dai kasha lu ai re kaw na dai hpe la nna she anhte gaw dai maumwi hku hkan nna she num la yang yu nga mayawn ngu ai e moi gaw kaja wa nan yu shayu jahkraw le i dai hte nga shan jahkraw e dai dai hpe lang ai rai nga ai. Anhte htung hkying hta dan re labau maumwi mausa i dai hku hkan ai re. Rai sai ngut sai dai hte. . Language as given: Jinghpaw

译述（Htoi San）：本故事旨在向新郎新娘传授传统婚礼礼仪。吾辈成婚之时，曾取用普通象草，彼时亦曾为新郎新娘讲授相关礼仪，该流程名为"Num Langi（Num Langi）"。授课时段从当日晚八九点持续至次日黎明。"Num Langi"是婚礼的传统流程，其起源如下：

很久很久以前，有一位名为"Ja Pan"的鱼女，她容貌绝美。她宣称："我只会嫁给全世界最完美的男子，毕竟我已是最美丽的姑娘。"

彼时，有一位名为"Sam Naw"的鼠男，她最终嫁的正是此人。鼠男"Sam Naw"面部突出，相貌丑陋。在鼠男"Sam Naw"与鱼女"Ja Pan"成婚之时，世间有诸多声名赫赫、活力充沛且成熟稳重的存在：太阳神"Zau Krim"、月神，还有风暴神"Bungga La"、一缕云神"Ningni Naw"，以及山神"Bum Tu"。

鱼女心想："无论如何，太阳都是最完美的。我要嫁给太阳神Zau Krim。"
太阳神Zau Krim却说："我并非完美之人。我渴望将光芒公平地洒向世间，但云神Ningni Naw总会遮挡我的光芒，因此他比我更完美。既然如此，我便嫁给云神Ningni Naw吧。"鱼女Ja Pan回应道。

云神说道："我本想安稳停留，但风暴神Bungga La总会将我吹散，令我无法留在心仪之地。风暴神比我更强，Bungga La才更优秀。"

"既然如此，Bungga La！我便嫁给你。"鱼女Ja Pan对他说道。

风暴神却道："Bum Tu比我更伟大，他是光芒万丈的Bum Tu。"随后风暴神又告诉鱼女："由于山神改变了我的风向，我无法随心吹动，因此杰出的Bum Tu远胜于我。"

鱼女Ja Pan说道："那好吧，我便嫁给光芒万丈的Bum Tu。Bum Tu！你才是最优秀的。"

"不，我并不优秀。我本想傲然屹立，但众多树木将我遮蔽。这些黄杨木（boxwood tree）扎根于我身，将我完全覆盖，无人能看到我的身影。这些黄杨木比我更强。"Bum Tu向鱼女解释道。

"喂！黄杨木！既然如此，我便嫁给你，你才更出众。"鱼女对黄杨木说道。

"但我被藤蔓缠绕，无法随心所欲地生长叶片。藤蔓将我周身裹缚，因此藤蔓比我更无瑕。"黄杨木推荐道。

"喂！藤蔓！他们说你才是理想的人选。正因如此，我愿与你结为伴侣。"鱼女对藤蔓说道。

"我并非那般完美。其实我渴望青绿繁茂、蔓延生长并硕果累累，但鼠男Sam Naw总会抓挠、砍伐我，因此我因他而枯萎。"藤蔓向鱼女解释道。

"既然如此，鼠男Sam Naw便是世间最棒的。"最终，鱼女Ja Pan嫁给了鼠男Sam Naw。终于，她得以与Sam Naw携手步入婚姻殿堂。

人们在向新郎新娘传授礼仪时讲述这个故事，我们便称之为"Num Langi（Num Langi）"。

鼠男Sam Naw与鱼女Ja Pan成婚后，育有多名子女。他们共育有十个孩子，其中三人茁壮成长，学识渊博；其余七人则不甚活泼灵动。这对夫妇便拥有这般子嗣。

因此，人们成婚时会遵循这个故事的寓意，制作一卷装有干制食材的小包，所用原料为干制鼠肉与干制鱼肉。在我们的文化中，我们向来如此讲述故事。本故事至此完结。

转写文本（La Ring）：E ya anhte gaw ndai num langi ai ngu ai le i num nnan sharin ai le num hkungran ai shaloi. Anhte gaw num hkungran ai shaloi daini gaw num hkungran kumbang shalai sai nga jang daina gaw num nnan sharin ai la nnan sharin ai num langi ai ngu nga ai le. Shana hkying matsat jahku kaw na sharin mat wa ai wa langi ai wa hpang jahpawt nhtoi htoi hkra num langi ai ngu ai nga ai le mi na anhte ni a htung hta le. E re ai dai gaw kaning re ai nga yang she moi da ndai nga ma Ja Pan ngu ai wa gaw grai tsawm ai shayi sha re ai hku rai nga. Rai yang gaw shi gaw "E ngai gaw mungkan hta yawng hta grau ai kaw she wa na ngai gaw yawng hta tsawm shayi re majaw" nga. Dai majaw wora shi wa na wa gaw yu ma Sam Naw mi rai shi na wa ang ai wa gaw dai wa gaw wa gaw dap dap myi man nsam ntsawm re hku rai nga. Rai yang e dai yu ma Sam Naw hte nga ma Ja Pan hpe la na re wa mi aten hta e mana maka ka ndai mying kaba ai i zet kung ai masha e dai ni nga ai da. Dai kaw jan wa Zau Krim ngu ai wa mung nga ai da. E shata wa ngu ai mung nga ai da. E dai kaw na she e Bungga La ngu ai wa mung nga ai da. E dai kaw na she Ningni Naw ngu ai wa bai nga ai da. E Ningni ngu ai mung nga da dai kaw na she Bum ngu ai wa mung nga ai da. Rai nga yang she dai gaw "E yawng hta grau ai gaw jan rai sai. Jan wa Zau Krim kaw wa na" ngu tsun ai da jan wa Zau Krim kaw wa na" ngu yang she jan wa Zau Krim gaw "E ngai hta ngrau ai lo ngai gaw mungkan ga hpe kalang ta yawng ra hkra di jan shamai mayu ai wa summwi e Ningni Naw e kapat kau ya yaw re majaw ngai hta grau ai gaw samwi grau ai lo" nga. "E dai rai jang gaw samwi Ningni Naw kaw wa na samwi Ningni Naw" ngu yang she samwi gaw "E ngai mung langai kaw sha nga mayu ai wa ndai Nbung Bumga La e awut nna she htaw ngai nga mayu ai kaw nnga lu ai lo. Ngai hta grau ai wa gaw ndai nbung wa re lo Bungga La re lo" nga. E rai yang "E Nbungga La nang kaw she wa na" ngu na nga ma Ja Pan wa dai gaw. E Nbung Bungga La wa mung "E ngai hta grau ai gaw wora Bum Tu ngu ai Shagawng Bum Tu ngu ai wa nga ai lo. Ngai nbung bung na ngu yang e dai bung e shinggang kau kau rai na ngai bung du mayu ai de nmai du du re ai lo ngai hta grau ai lo Shagawn Bum Tu ngu ai lo" nga jang nga ma Ja Pan wa "E dai rai yang gaw Shagawng Bum Tu kaw she wa na re nang grau sai da" ngu yang e Shagawng Bum Tu mung bai "E ngai ngrau ai lo ngai gaw e yawng e adan adawng nga rai na akrin adin nga rai nga mayu ai wa hpu ni tu galup kau kau rai na ndai shinglim hpun ni hkrai hkrai wa anhte hta tu nna yawng ngai hpe magap kau kau re ai ngai hpe kade nmu mada ai lo. Ngai hta e grau ai gaw hpun nga ai lo shinglim hpun wa nga ai lo" nga. "E shinglim hpun e dai rai yang gaw nang kaw wa na lo nang grau sai da" ngu yang she shinglim hpun wa mung "E ngai hpe numru Lamun Yawng e dinghkup kau kau di na ngai lap lap mayu tim lap nmai yawng lap ni yawng numru Lamun Yawng e hkrai ding hkup kau kau rai nngai lo. Dai hta ngai hta na grau ai gaw lamun ru nga ai lo lamun ru nga ai lo" nga. "E lamun ru nang grau sai da dai rai yang gaw ngai nang kaw wa na re" ngu yang she "E ngai ngrau ai lo ngai gaw ga ga di na tsit lali ga ga nga di na hkram di si si di nga mayu ai wa le yu ma yu ma Sam Naw e akret di hprut hprut di kau na hkraw mat mat rai nngai lo" nga. "E dai rai yang gaw yawng hta yu ma Sam Naw grau sai" ngu na she ndai nga ma Ja Pan wa she yu ma Sam Naw kaw wa ai. Yu ma Sam Naw kaw wa nna she e dai yang she dai hpe she anhte gaw dai maumwi hkai nna she num nnan sharin ai le i la nnan hte sharin yang she dai hku num langi yang anhte dan re maumwi mausa le i anhte. E dai kaw na she yu ma Sam Naw hte nga ma Ja Pan a kasha ni she anhte law hkrai law wa ai le i. Law wa ai kaw she e yu ma Sam Naw hte nga ma Ja Pan a kasha wa she shi lu yang she masum gaw grai galu kaba ai i. Grai galu kaba ai le grai hpaji machye machyang rawng ai. Wora kru hte gaw nau nzet ai le i e dai zawn rai na dai kasha lu ai re kaw na dai hpe la nna she anhte gaw dai maumwi hku hkan nna she num la yang yu nga mayawn ngu ai e moi gaw kaja wa nan yu shayu jahkraw le i dai hte nga shan jahkraw e dai dai hpe lang ai rai nga ai. Anhte htung hkying hta dan re labau maumwi mausa i dai hku hkan ai re. Rai sai ngut sai dai hte.

给定语言：景颇语