สิทธิของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมกับการจัดตั้งป่าชุมชนในป่าอนุรักษ์

พระราชบัญญัติป่าชุมชน พ.ศ. 2562 ได้บัญญัติให้ป่าชุมชนสามารถจัดตั้งได้เฉพาะนอกเขตป่าอนุรักษ์และพื้นที่อื่นของรัฐนอกเขตป่าอนุรักษ์ ได้แก่ เขตอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และเขตห้ามล่าสัตว์ป่า ส่งผลต่อการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมที่มีวิถีชีวิตผูกพันอยู่กับป่ามาอย่างยาวนาน และมีชุมชนจำนวนไม่น้อยที่อยู่ในพื้นที่อนุรักษ์ที่มิอาจจัดตั้งป่าชุมชนได้ ส่งผลให้สิทธิของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมในการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และได้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติที่ได้รับการรับรองในรัฐธรรมนูญ ไม่อาจเกิดขึ้นผ่านกระบวนการจัดตั้งป่าชุมชนในพื้นที่ดังกล่าวได้วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งศึกษาความเป็นไปได้ของการจัดตั้งป่าชุมชนในเขตป่าอนุรักษ์ผ่านกลไกการรับรองสิทธิของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม ที่จะสามารถดูแล รักษา บริหารจัดการป่าและจัดตั้งป่าชุมชน ภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย กฎหมายของประเทศไทยที่เกี่ยวข้องตลอดจนตราสารระหว่างประเทศที่แสดงถึงการดำรงอยู่ของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมที่จะมีสิทธิในการฟื้นฟู ดูแล บำรุงรักษาและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ โดยเสนอให้มีการทบทวนนโยบายและกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดตั้งป่าชุมชน และศึกษาการจัดตั้งป่าชุมชนในต่างประเทศ เพื่อนำมาศึกษาเปรียบเทียบกับการจัดตั้งป่าชุมชนในประเทศไทย สะท้อนให้เห็นแนวโน้มที่จะให้การรับรองสิทธิแก่ชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมในการจัดตั้งป่าชุมชนในเขตป่าอนุรักษ์ โดยกำหนดเขตพื้นที่ภายในป่าอนุรักษ์ให้เป็นพื้นที่ป่าอนุรักษ์อย่างแท้จริงและมีพื้นที่ที่จะจัดตั้งเป็นป่าชุมชนแบบอนุรักษ์ ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อการบำรุงรักษาและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรป่าไม้อย่างเข้มงวด เพื่อมิให้กระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมและสร้างความร่วมมือกับภาครัฐในการอนุรักษ์ป่าไม้เมื่อได้ทำการศึกษาความเป็นไปได้ในการที่ชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมจะมีสิทธิจัดตั้งป่าชุมชนในเขตป่าอนุรักษ์พบว่าบทกฎหมายต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการจัดตั้งป่าชุมชนล้วนจำกัดให้การจัดตั้งป่าชุมชนสามารถจัดตั้งได้นอกเขตป่าอนุรักษ์เท่านั้น ผู้เขียนจึงได้มีข้อเสนอแนะในการทบทวนและแก้ไขกฎหมายเพิ่มเติม โดยกำหนดนิยามของคำว่าป่าชุมชนเสียใหม่ และเสนอให้มีการอนุญาตให้จัดตั้งป่าชุมชนแบบอนุรักษ์ในเขตป่าอนุรักษ์ เพื่อให้ชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมที่มีวิถีชีวิตและอาศัยอยู่กับป่ามีสิทธิที่จะจัดตั้งป่าชุมชนในเขตป่าอนุรักษ์ได้ภายใต้ข้อจำกัดของกฎหมาย