Herinrichting van de Markt te Veghel, gemeente Meierijstad

<p>De aanleiding voor het hier gerapporteerde onderzoek is de herinrichting van het marktplein waarbij boomplantgaten en -stroken, een fontein met waterbassin en een ondergrondse waterberging door middel van regenwaterinfiltratiekratten met bijbehorende ondergrondse infrastructuur gerealiseerd worden. </p><p>Het onderzoek heeft archeologische resten vanaf de Romeinse tijd tot en met de Nieuwe tijd aan het licht gebracht. De resten uit de Romeinse tijd zijn op één hand te tellen en het specialistisch onderzoek heeft een sterke mate van verwering en fragmentatie van deze resten aangetoond. De resten zijn in een context aangetroffen vermengd met scherven uit jongere periodes, zowel middeleeuwse als Nieuwe tijd resten.<br>Resten uit de Vroege Middeleeuwen zijn ook vrij gering in aantal. Het merendeel hiervan is ook in gemengde context met jongere resten aangetoond waardoor er niet duidelijk sprake is van intensieve activiteit of bewoning uit deze periode. In het noordoostelijke deel van het onderzoeksgebied (werkput 3) kunnen sporen uit de Vroege Middeleeuwen aanwezig zijn, echter zijn hier überhaupt weinig vondsten gedaan. Pas vanaf de Volle Middeleeuwen nemen de vondstaantallen toe en worden deze ook in een gesloten context aangetroffen. De resten bevinden zich in sporen die afgedekt worden door een meerlagig esdek, waarvan een restant enkel in werkputten 2 en 5 zijn aangetroffen. Hier heeft in de Nieuwe tijd geen bebouwing gestaan wat de sporen heeft gespaard. De oostrand van het onderzoeksgebied was lang in gebruik als weg, hier zijn zelfs karrensporen aangetroffen die dezelfde loop hebben als alle zichtbare wegen op historische kaarten vanaf de 18e eeuw. Dit stelt derhalve de allereerste fase van deze weg voorstellen, waarschijnlijk teruggaand tot in de Volle Middeleeuwen. Latere werkzaamheden hebben veel van het bovenliggende profiel echter verstoord in de vorm van beplanting, bestrating, rioleringen en andersoortige leidingen. Of hier een esdek aanwezig was is onduidelijk. </p><p>Vanaf de 14e eeuw tot en met de 18e eeuw zijn er geen sporen meer aangetroffen maar wel vondstmateriaal, hoewel in geringere aantallen als de voorafgaande en navolgende periode en vaak in een vermengde context met jonger materiaal. De kans is groot dat de jongere bebouwing de sporen heeft opgeruimd. Resten vanaf de 18e eeuw zijn in ruime mate aanwezig in de vorm van funderingen, uitbraaksleuven en andersoortige structuren als waterputten en sloten. Deze resten bevestigen de situaties zoals deze op historisch kaartmateriaal bekend is. Het noordelijke deel van het onderzoeksgebied was tot medio 20e eeuw bebouwd geweest met gebouwen die tot zeker in de 18e eeuw dateren. Het zuidelijke deel van het plangebied heeft langere tijd een open karakter gehad met bebouwing, hier is ook minder sprake van verstoringen. Er is sprake van een vrijstaand schoolgebouw en een kerk tot medio 18e eeuw. Resten van het grafveld zijn nog terugvonden in de zuidelijkste werkputten. Deze twee gebouwen worden halverwege de 19e eeuw gesloopt om plaats te maken voor een raadhuis en een plein, de voorloper van de huidige markt. Hierop verrijst op de overgang van de 19e naar de 20e eeuw een kiosk waarvan de fundering nog zijn teruggevonden. Halverwege de 20e eeuw wordt besloten de markt te vergroten tot haar huidige vorm en er wordt zo een open ruimte gecreëerd tussen de kerk in het noorden en het raadhuis in het zuiden. Het onderzoeksgebied is door de tijd heen meermaals herinricht en ook de nodige rioleringen, kabels en leidingen hebben de ondergrond danig verstoord. De grootste kenniswinst bevindt zich in de wegtracés die aantoonbaar dateren in de Late Middeleeuwen. Doordat het kenmerk van wegen is dat deze over het algemeen een leidend karakter hebben in de ontwikkeling van dorpen en steden, ook wel de “dictatuur van de straat” genoemd, zijn deze gebieden buiten aangelegde rioleringen en leidingen over het algemeen gespaard gebleven van diepere verstoringen in de vorm van funderingen of kelders waardoor resten van voor de Middeleeuwen hier nog aangetroffen kunnen worden.</p>