การดักจับและกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ภายใต้กฎหมายไทย: ศึกษาปัญหาการกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ทางธรณีวิทยาใต้พื้นทะเล

การเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสภาพภูมิอากาศ ตัวการหลักมาจากคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศมีมากจนเกินไป นับเป็นวิกฤตการณ์ทางสิ่งแวดล้อมที่ทั่วโลกกำลังให้ความสำคัญ คาร์บอนไดออกไซด์ส่วนใหญ่เกิดจากภาคอุตสาหกรรมด้านการผลิตพลังงานที่ใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล อาทิ ถ่านหิน น้ำมันดิบ และก๊าซธรรรมชาติ เป็นต้น การตระหนักถึงความสำคัญด้านสิ่งแวดล้อมเพื่อบรรเทาและยับยั้งการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสภาพภูมิอากาศ จึงมีการคิดค้นเทคโนโลยีที่ช่วยลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์สู่ชั้นบรรยากาศ นั่นคือ การดักจับและกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ (Carbon Capture and Storage) ซึ่งประกอบไปด้วยขั้นตอนการดักจับ ขนส่ง และกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งการ ค้นคว้าอิสระฉบับนี้มุ่งเน้นในส่วนของการกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์โดยใช้สถานที่กักเก็บทางธรณีวิทยาใต้พื้นทะเล เนื่องจากผู้เขียนเห็นว่ามีประเด็นที่น่าสนใจเกี่ยวกับหลักเกณฑ์พิจารณาการเลือกสถานที่ วิธีการ และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นขณะหรือภายหลังการกักเก็บ กล่าวคืออาจเกิดการรั่วไหลของคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งจะนำมาสู่มาตรการทางกฎหมาย หน่วยงานที่มีหน้าที่กำกับดูแลและผู้ที่ต้องรับผิด จากการศึกษา พบว่าผู้รับสัมปทานปิโตรเลียมในประเทศไทยได้ริเริ่มศึกษาและพัฒนาโครงการสำรวจสถานที่กักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ทางธรณีวิทยาใต้พื้นทะเล และคาดว่าจะเริ่มใช้เทคโนโลยีดังกล่าวได้ในปี พ.ศ.2570 แต่ปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายภายในบัญญัติเรื่องการดักจับและกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ไว้เป็นการเฉพาะ มีเพียงกฎหมายที่เป็นข้อสังเกตว่าอาจจะนำมาปรับใช้ได้ จึงนำมาสู่ปัญหาด้านข้อจำกัดของกฎหมาย การกำกับดูแลและการบังคับใช้ ผู้เขียนจึงศึกษาและวิเคราะห์ถึงกฎหมายภายในที่อาจจะเกี่ยวข้อง อาทิ พระราชบัญญัติปิโตรเลียม พ.ศ.2514 และกฎหมายต่างประเทศที่เหมาะสมแก่การนำมาเป็นต้นแบบในการพัฒนาและปรับปรุงกฎหมายภายใน รวมถึงพันธกรณีระหว่างประเทศที่ประเทศไทยต้องปฏิบัติตามอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ.1982 (UNCLOS) และพิธีศาล ค.ศ.1996 ว่าด้วยการป้องกันมลภาวะทางทะเล เนื่องจากการทิ้งวัสดุเหลือใช้และวัสดุอย่างอื่น ค.ศ.1972 (London Protocol 1996) ที่เกี่ยวข้องกับการกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ทางธรณีวิทยาใต้พื้นทะเล ทั้งนี้ ผู้เขียนได้เสนอแนะแนวทางเพิ่มเติมเกี่ยวกับการบัญญัติกฎหมายเฉพาะเพื่อรองรับสิทธิดำเนินโครงการ และหน่วยงานเฉพาะที่มีอำนาจในการกำกับดูแลการดักจับและกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ เพื่อให้การดำเนินการเป็นไปโดยปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมและมีประสิทธิภาพมากที่สุด