Voldersgracht - Spuimarkt Gemeente Den Haag

De aanleg van de Voldersgracht wordt gedateerd in de periode 1400-1425. Deze datering is gebaseerd op de oudste vondsten in de onderste grachtvulling en in de ophogingslagen van de kade. De kade aan de noordoostzijde kon worden onderzocht. Deze bestond uit ophogingslagen waarin ook klei, in de vorm van dunne lagen maar ook in kuilen, was aangebracht. In een zone van circa 60 cm breed zijn er groepjes dunne paaltjes geslagen door de ophogingen heen. De paaltjes kunnen zowel in de 15de als in de 16de eeuw dateren. Ze staan op enige afstand van de gracht en hebben niet als beschoeiing gediend maar een soort versteviging van de kade. Langs de Voldersgracht zijn geen sporen gevonden met materiaal voorafgaande aan de aanleg van de gracht in de 15de eeuw. De rooilijn van de oorspronkelijke bebouwing langs de kade bleek totaal verstoord door de bouw van het warenhuis. Er heeft wel een waterput gestaan op de kade. Een rij kuilen is vermoedelijk veroorzaakt door het plaatsen en later weer verwijderen van stoeppalen.Op basis van de omvang van de andere watergangen in deze wijken kan worden verondersteld dat de sloot die de basis vormde voor de Voldersgracht circa 2,5 m breed was en over iets meer dan de helft van zijn lengte is uitgegraven tot een gracht van circa 6 m breed. De gracht is uitgegraven tot in het watervoerende zandpakket onder het veen. Tijdens de opgravingen werden langs de oostzijde van de gracht eiken beschoeiingspalen aangetroffen. Langs een deel van het traject werden ook horizontaal geplaatste beschoeiingsplanken van grenen gevonden. Langs een deel van de gracht zijn de planken en soms ook de palen verwijderd.De gracht is gedempd met zand, puin en wat huisvuil. De demping heeft in 1614 plaats gevonden.Onder de dempingslaag was een laag die de bodem vormde van de gracht. Deze was kleiig zandig en bevatte veel vondstmateriaal. Er was een kleine hoeveelheid aardewerk uit het begin van de 15de eeuw, de meerderheid dateert uit de 16de eeuw. Vermoedelijk is een deel van materiaal van de grachtbodem afkomstig van aangrenzende huizen en van activiteiten op de kade. Bewijzen daarvoor zijn er overigens niet. Het zand voor de demping is vermoedelijk afkomstig uit Den Haag. In het begin van de 17de eeuw werd er namelijk veel gegraven in Den Haag ten behoeve van nieuwe watergangen. Het zand kan daarvan afkomstig zijn of uit de duinen. We veronderstellen dat in de periode waarin de Voldersgracht open was het regenwater van de aangrenzende huizen, eventueel via een ondiepe open goot, in de Voldersgacht stroomde. Na de demping van de Voldersgracht werden goten nodig die het regenwater konden afvoeren naar de Langegracht (nu Gedempte Gracht). Waarnemingen en enkele sleuven op het parkeerterrein werden gepland voor de vragen over de Brouwerssloot. Op twee momenten zijn er waarnemingen gedaan op de locatie waar de Brouwerssloot werd verwacht, namelijk tijdens de uitvoering van grondwerk dat gelijktijdig met de opgraving Voldersgracht werd uitgevoerd aan de zijde van de Gedempte Gracht en eind maart 2005 tijdens grondwerkzaamheden aan de zijde van de Grote Marktstraat. Beide waarnemingen hebben niets opgeleverd. De bodem bleek hier al danig verstoord door diepliggende leidingen en kelders. De onderzoeksvragen over de ouderdom van de Brouwerssloot kunnen daarom niet beantwoord worden. Aan de Spuizijde, maar ook aan de zijde van de Gedempte Gracht bleken nog sporen van bebouwing aanwezig te zijn. Dit betrof vooral de onderkanten van diep aangelegde structuren zoals waterputten en kelders en een aantal funderingen.Tijdens het onderzoek op de locatie Spuimarkt/Voldersgracht zijn aanwijzingen gevonden over de bodemopbouw ter plekke en over funderingstechnieken van gebouwen uit de periode 15de-19de eeuw.Steenbouw wordt gekenmerkt door op staal te funderen; dat wil zeggen dat de funderingssleuf van een dragende muur tot op het duinzand uitgegraven is. Tot deze funderingswijze wordt ook het funderen op palen gerekend waarbij de funderingspalen tot in het duinzand geheid zijn. Bovenop de palen - nog onder het maaiveldniveau - werden stevige planken gelegd waarop vervolgens gemetseld kon worden. Behalve steenbouw zijn op het onderzoeksterrein ook aanwijzingen gevonden voor constructies zoals hout- of vakwerkbouw. Hiertoe behoort een niet onderheide funderingswijze waarbij tot op zekere diepte funderingssleuven gegraven zijn en vervolgens met zand opgevuld. Hierop werd een bakstenen basement gemetseld die de basis vormde voor de verdere opbouw van hout of vakwerk.Tenslotte zijn er ook aanwijzingen gevonden voor volledige houtbouw waarbij de wandpalen niet tot in het duinzand, maar tot op een bepaalde diepte - meestal tot in het veen - geslagen zijn. Het lijkt logisch om te veronderstellen dat de ontwikkeling en daarmee ook de datering van de verschillende funderingswijzen van hout- naar steenbouw verloopt. Dat zal in grote lijnen ook wel zo zijn, maar in dit kader is het goed denkbaar - op de onderzoekslocatie echter niet aangetoond - dat bij sommige gebouwen verschillende (oude en nieuwe) funderingstechnieken werden toegepast; op staal gefundeerde bakstenen voorgevels en zij- en achtergevels van hout of vakwerk. De meeste funderingsresten liggen haaks op het Spui en betreffen de overblijfselen van zijgevels van panden of parallel aan de zijgevels gelegen binnenmuren. Ook zijn er funderingen aangetroffen die oorspronkelijk deel hebben uitgemaakt van een onderkeldering en die op basis van de fundatiewijze (op staal gefundeerd) en de ligging, tot dragende dwarsmuren (mogelijk van voorgevels) gerekend worden. De onderzochte sporen zijn geprojecteerd op de kadastrale Minuutkaart uit 1832 waarbij een aantal zaken opvallen. Zo wordt duidelijk dat met name structuren 1 en 2 wat betreft de ligging vrijwel overeenkomen met respectievelijk de perceelnummers 69 en 68. Het lijkt er in ieder geval op dat de perceelgrootte van nummer 68 sinds de late 15de eeuw niet of nauwelijks veranderd is.Bij de waterputten valt op dat sommige inpandig lagen en uitsluitend door de bewoners zelf gebruikt zijn, terwijl andere op binnenterreinen stonden en mogelijk door bewoners van verschillende percelen gebruikt zijn.