Archol Rapport 683 Opgespitte vondsten van castellum Matilo langs de oever van de Oude Rijn in Leiden.

Archol bv heeft in opdracht van de familie Langezaal in april-mei 2021 een opgraving volgens de variant archeologische begeleiding uitgevoerd op het perceel Besjeslaan 3 te Leiden. Aanleiding voor het onderzoek was de voorgenomen sloop van de huidige woning en de bouw van een nieuwe woning op globaal dezelfde locatie. Daarnaast voorzagen de plannen in de bouw van nog twee bijgebouwen op het perceel. Uitgaande van de geplande aanlegdiepte, ca. 50 cm beneden maaiveld (-Mv), zouden de sloop- en graafwerkzaamheden archeologische resten in de bodem kunnen verstoren. Uit eerdere onderzoeken was immers al bekend dat het plangebied zich in de oeverzone van de Oude Rijn bevindt.1 De locatie ligt pal ten noordoosten van het Romeins castellum Matilo en valt grotendeels binnen een archeologisch monument (rijksmonumentnummer 45576). Het betreft een terrein van zeer hoge archeologische waarde met een wettelijk beschermde status (dubbelbestemming Waard-archeologie 1). Het huidige woonhuis is buiten het rijksmonument gelaten maar heeft wel een archeologische dubbelbestemming (Waarde-archeologie 3). Dit betekent dat bouw- of graafwerkzaamheden zonder vergunning niet zijn toegestaan. De afgravingen in de drie bouwputten voor de nieuwe woning en twee bijgebouwen zijn in mei 2021 archeologisch begeleid. Deze afgravingen reikten in de praktijk tot maximaal 65 cm diep -Mv. Conform de bevindingen van het voorgaand booronderzoek is binnen dit dieptebereik enkel een oude bouwvoor en (onderin) een geroerde overgangslaag aangesneden, waarin vondsten uit zowel de Nieuwe tijd als de Romeinse tijd voorkomen. De vondsten uit de Romeinse tijd, die vooral in de onderste menglaag zijn aangetroffen, zijn als opspit te beschouwen; afkomstig uit de onderliggende archeologische laag die tijdens het voornoemd booronderzoek is gekarteerd vanaf een diepte van 70 tot 125 cm – Mv. Deze laag met archeologische indicatoren zou getuigen van een antropogene beïnvloede oeverzone van de Oude Rijn, die te relateren is aan de het aangrenzende castellum Matilo. Het importaardwerk van de opgraving aan de Besjeslaan wijst in combinatie met enkele stukken bouwkeramiek en glas weliswaar op een vindplaats met Romeinse invloeden. Duidelijke aanwijzingen voor een militaire vindplaats (Matilo) ontbreken echter in de (bouw)keramiek, al is dit complex sowieso te klein om uitspraken over de aard van de vindplaats te doen. De enige categorie vondsten die wel aanwijzingen voor het castellum bevat, is het natuursteen. Twee bouwblokken van tufsteen, fragmenten leisteen van dakbedekking en ten slotte enkele brokken silt- en kalksteen −vermoedelijk gebruikt als opvulling van Romeins muurwerk- passen heel goed bij een militaire vindplaats. Ze zijn met name te koppelen aan de laatste twee steenbouwfasen van het aangrenzend castellum Matilo: vanaf het eind van de 2e-eeuw tot ca. 250 n. Chr. In deze fasen werd het castellum o.a. omgeven werd door een stenen muur. Het verzamelde aardewerk kent een ruimere datering met vormen die vanaf de tweede helft van de 1e eeuw tot in de 3e eeuw dateren. Dit sluit meer aan op de gehele gebruiksperiode van het castellum. De geringe diepte van de afgravingen verklaart de afwezigheid van archeologische sporen uit de Romeinse tijd. Dergelijke sporen, gerelateerd aan castellum Matilo zijn eerder te verwachten in of juist onder de voornoemde dieper gelegen ‘archeologische laag’ (70-125 cm – Mv) in de oevertop van de Oude Rijn. Aangezien deze archeologische laag met Romeinse vondsten en een eventueel daaraan(/onder) gerelateerd sporenniveau nog bewaard zijn onder de bouwvlakken van de drie (inmiddels) gerealiseerde nieuwbouwobjecten en in de bodem elders op het omliggende terrein, verdient het aanbeveling om de beschermde status en dubbelbestemming archeologie van het onderzochte perceel te handhaven