Archeologisch onderzoek Dijkkwartier-Oost. Een opgraving aan de Weurtseweg, Gemeente Nijmegen.

<p>In opdracht van Ontwikkelingsbedrijf Waalfront C.V. heeft Bureau Archeologie en Bodemkwaliteit van de gemeente Nijmegen (BABN) in januari en februari 2020 een opgraving uitgevoerd in het Dijkkwartier-Oost te Nijmegen. In het plangebied worden woningen gerealiseerd. Tevens wordt een damwand geplaatst langs de noordzijde van het plangebied. In de noordwestelijke hoek van het plangebied wordt hoogbouw gerealiseerd. Daar worden de palen voor de fundering dicht opeen geplaatst en wordt de fundering zodanig diep ingegraven dat het archeologische bodemarchief ter plaatse grotendeels of geheel vernietigd zal worden. Hier was archeologisch onderzoek voorafgaand aan de bouwwerkzaamheden noodzakelijk in de vorm van een opgraving. Langs de noordzijde van het plangebied wordt daarnaast een damwand gezet ter bescherming van de dijk die de noordelijke begrenzing van het plangebied vormt. Hoewel het mogelijk is dat daarbij archeologische resten verloren gaan, is het niet haalbaar dat gepaard te laten gaan met archeologisch onderzoek. In plaats daarvan is besloten een drietal waarderende proefsleuven aan te leggen dicht tegen de dijk.</p><p>Op de onderzoekslocatie konden resten van de Romeinse stad Ulpia Noviomagus verwacht worden. Bovendien gold een middelhoge tot lage verwachting voor agrarische nederzettingssporen uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd. Doel van het onderzoek bij de hoogbouw was het documenteren, registreren en veiligstellen van de archeologische resten die zich in de ondergrond van het onderzoeksgebied bevonden. Doel van het onderzoek langs de damwand was een indruk te krijgen van in welke mate de archeologische lagen en sporen nog intact zijn in dit deel van het plangebied en te bepalen wat voor een sporen of welk deel van de stad beschadigd zou raken door het aanbrengen van de damwand. Het onderzoek heeft verspreid gelegen sporen opgeleverd uit de Romeinse tijd (vanaf 8,6-9,0 m +NAP) en nieuwe tijd (10-10,3 m +NAP). De vondsten en sporen uit de Romeinse tijd lijken voor een groot deel te dateren uit het eind van de 2e eeuw of begin van de 3e eeuw, een periode waarvan uit Ulpia Noviomagus vooralsnog weinig vondstmateriaal bekend is. Wat exact de aard van de sporen is, is gezien de beperkte omvang van het onderzoek moeilijk te zeggen. Een interessante observatie is wel dat één mogelijke greppel dezelfde oriëntatie heeft als de uitleg van de stad en daarmee wellicht als perceleringsgreppel kan worden geïnterpreteerd. De sporen waren afgedekt met een cultuurlaag (top vanaf 8,9-9,6 m +NAP). Sporen uit de nieuwe tijd bestonden uit een zeer diepe dijksloot die tot in terrasafzettingen was ingegraven. Verder is een haaks hierop georiënteerde greppel uit grofweg dezelfde periode aangetroffen.</p><p>De ondergrond ter hoogte van het onderzoeksgebied bestaat uit grofzandige, grindrijke rivierafzettingen. Het terraszand wordt overal afgedekt door een schoon pakket kalkloze, iets grindhoudende zandige klei met een dikte van ca. 50 cm. Dit pakket betreft een natuurlijke oeverafzetting en heeft op grond van de textuursamenstelling en stugge, plakkerige structuur het meest weg van de zogeheten ‘Wijchenleem’. Gelet op de lange tijdspanne tussen het afgedekt raken van het rivierterras en de Romeinse tijd, is het echter niet waarschijnlijk dat het hele oeverpakket tussen het rivierterras en het Romeinse niveau als werkelijke Wijchenleem kan worden opgevat. Aan de top hiervan ligt een donkerbruingrijze grofzandige siltrijke laag die geroerd is en rijk is aan puintjes, grind, houtskool en aardewerk, op basis waarvan de laag als Romeinse cultuurlaag is gedefinieerd. De gemiddelde dikte van de cultuurlaag varieert tussen de 20 en 70 cm. De Romeinse cultuurlaag (lagen 5030/5031) wordt op de meeste plaatsen afgedekt door kleiige sedimenten. Het betreft natuurlijke, ongeroerde oeverafzettingen. De Waal kan hier tot in de 18e eeuw oeversedimenten hebben afgezet, want pas dan komt het gebied binnendijks te liggen.</p>