การออกแบบอาคารเรียนและสภาพแวดล้อมด้วยแนวคิดไบโอฟิลิก: กรณีศึกษา โครงการพิเศษสำหรับโรงเรียนประถมศึกษาขนาดกลางของรัฐบาล

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้การศึกษาของประเทศไทยมีปัญหา คือ รูปแบบการศึกษา และสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้อต่อการเรียนรู้ของเด็กนักเรียน ปัจจุบันในประเทศไทยมีการออกแบบพื้นที่ธรรมชาติ สำหรับโรงเรียนเอกชนเกิดขึ้นมาแล้ว แต่สำหรับโรงเรียนรัฐบาลนั้น เนื่องจากรูปแบบการเรียนการสอนตามมาตรฐานรัฐบาล และงบประมาณที่จำกัดจึงยังไม่มีการออกแบบอาคารและพื้นที่ธรรมชาติที่สอดคล้องกับแนวคิดธรรมชาติอย่างเป็นรูปธรรม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 5 ประการ ได้แก่ 1) ศึกษาและวิเคราะห์การจัดการพื้นที่ทางกายภาพของโรงเรียนประถมศึกษาของรัฐบาลที่มีอยู่ในปัจจุบัน 2) ศึกษาแนวความคิดและทฤษฎีการเรียนรู้ของเด็กวัยประถมศึกษา ที่มีความเกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ 3) ศึกษาลักษณะทางกายภาพของโรงเรียนกรณีศึกษา และทำการวิเคราะห์รูปแบบของอาคาร พื้นที่ธรรมชาติ สัดส่วนของพื้นที่ธรรมชาติและกิจกรรมการใช้พื้นที่ของเด็กนักเรียน 4) ทำการออกแบบอาคารเรียนและสภาพแวดล้อมด้วยแนวคิดไบโอฟิลิก และ 5) นำเสนอการออกแบบ โดยขั้นตอนดำเนินงานวิจัยประกอบไปด้วย การศึกษาและวิเคราะห์การจัดการพื้นที่ทางกายภาพของโรงเรียนประถมศึกษาที่มีอยู่ในปัจจุบัน การศึกษาแนวคิดไบโอฟิลิก และทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบสิ่งแวดล้อม และพื้นที่ธรรมชาติสำหรับโรงเรียน รวมไปถึงการศึกษาลักษณะทางกายภาพและแนวคิดการออกแบบจากกรณีศึกษาที่มีความสอดคล้องกับการออกแบบพื้นที่ธรรมชาติทั้งในประเทศและต่างประเทศ เพื่อนำไปสู่การออกแบบ ข้อจำกัดของวิจัย เนื่องจากในปัจจุบันรัฐบาลมีข้อบังคับใช้การออกแบบอาคารเรียนโรงเรียนรัฐบาลที่ไม่สามารถออกแบบอาคารในลักษณะที่ต่างจากแบบมาตรฐานได้ จึงนำเสนอการออกแบบอาคารโครงการพิเศษสำหรับโรงเรียนประถมศึกษาขนาดกลางของรัฐบาล จากผลการศึกษาพบว่าโรงเรียนบ้านหนองสาหร่าย ซึ่งตั้งอยู่ที่ถนนนิคม-ลำตะคอง อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา มีศักยภาพตามเกณฑ์ต่าง ๆ ที่ได้จากการวิเคราะห์และเปรียบเทียบข้อมูลจากกรณีศึกษา ประกอบด้วย ทำเลที่ตั้งเป็นย่านชุมชนที่อยู่อาศัย ความหนาแน่นน้อยถึงปานกลาง บริเวณโดยรอบมีสาธารณูปโภคครบครัน สัดส่วนพื้นที่กิจกรรมและพื้นที่ธรรมชาติในโรงเรียนประมาณ ร้อยละ 70 มีแนวโน้มที่สามารถปรับปรุงหรือต่อเติมได้ จากแนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับการออกแบบ ประกอบด้วย ความต้องการในการพัฒนาแต่ละด้านของเด็ก ได้แก่ การพัฒนาด้านร่างกาย การพัฒนาด้านอารมณ์ การพัฒนาด้านการเรียนรู้ การออกแบบพื้นที่สภาพแวดล้อมกลางแจ้งสำหรับการเรียนรู้ของเด็ก แนวความคิดการออกแบบไบโอฟิลิก ร่วมกับข้อมูลจากกรณีศึกษา แบ่งการออกแบบเป็น 3 ส่วน คือ การปรับปรุงโซนพื้นที่ พื้นที่สนามเด็กเล่น และการออกแบบอาคารโครงการพิเศษ ผลการศึกษาสามารถใช้บางส่วนของแนวคิดไบโอฟิลิกในการออกแบบพื้นที่สนามเด็กเล่นและอาคารโครงการพิเศษ มี 10 ข้อ ได้แก่ การเชื่อมต่อธรรมชาติโดยตรง การเชื่อมต่อธรรมชาติโดยอ้อม การใช้วัสดุธรรมชาติ การรับรู้วัฏจักรธรรมชาติ การได้รับแสงธรรมชาติ การรับรู้อุณหภูมิ การจำลององค์ประกอบธรรมขาติ การเพิ่มโอกาสในการมองเห็น พื้นที่เสี่ยง และพื้นที่ซ่อนตัว