แนวทางการพัฒนาบทบาทของอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ในการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน: กรณีศึกษาจังหวัดสุโขทัย

การศึกษา เรื่อง “แนวทางการพัฒนาบทบาทของอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน” มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความรู้ความเข้าใจของอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน และเพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาบทบาทของอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ในการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน แนวคิดและทฤษฎีที่ใช้ในการศึกษา คือ แนวคิดการพัฒนาบทบาทอาสาสมัคร แนวคิดการเฝ้าระวังปัญหาสังคม แนวคิดเกี่ยวกับผู้สูงอายุและการเฝ้าระวังความเสี่ยงในผู้สูงอายุ แนวคิดเครือข่ายทางสังคม และทฤษฎีการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ งานชิ้นนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้การสุ่มแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) ผู้มีส่วนร่วมในการวิจัยทั้งหมด มีจำนวน 15 คน แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ในจังหวัดสุโขทัย จำนวน 10 คน และกลุ่มผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้แก่ เจ้าหน้าที่สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดสุโขทัย จำนวน 2 คน และผู้นำชุมชน จำนวน 3 คน มีแนวคำถามเป็นเครื่องมือหลักในการสัมภาษณ์ การวิเคราะห์ตีความ และนำเสนอผลการศึกษาวิจัยแบบพรรณนา ผลการศึกษาพบว่า อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ในชุมชน อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ส่วนใหญ่จำนวน 9 คน มีอายุอยู่ระหว่าง 50-59 ปี และอีกจำนวน 1 คน อายุ 44 ปี ระดับการศึกษาจำนวน 5 คน มีระดับการศึกษาอยู่ในระดับปริญญาตรีและสูงกว่าระดับปริญญาตรี อีกจำนวน 5 คน อยู่ในระดับต่ำกว่าปริญญาตรี ในด้านการประกอบอาชีพจำนวน 5 คน ประกอบอาชีพเกษตรกรรม และอีกจำนวน 5 คน ประกอบอาชีพเป็นผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน เลขานุการนายก อบต. รับจ้าง ค้าขาย และธุรกิจส่วนตัว โดยมีประสบการณ์ในการเป็นอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) มีระยะเวลาที่นานที่สุดคือ 17 ปี และน้อยที่สุดคือ 6 ปี โดยการทำงานกับผู้สูงอายุในชุมชน พบผู้สูงอายุติดเตียง ผู้สูงอายุติดบ้าน และผู้สูงอายุติดสังคม อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน บนฐานข้อมูลสถานการณ์ชีวิตของ ผู้อายุในชุมชน ประเด็นความเสี่ยงทั้งหมด 7 ด้าน ดังนี้ 1. สุขภาพกาย 2. สุขภาพจิต 3. อาชีพรายได้ 4. ความรุนแรง (ร่างกาย จิตใจ และถูกทอดทิ้ง ละเลย เพิกเฉย) 5. การเข้าไม่ถึงสิทธิสวัสดิการผู้สูงอายุ 6. ความไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน 7. ขาดการเตรียมความพร้อมในตนเองของผู้สูงอายุ รวมทั้งประเด็นการดูแลและให้ความช่วยเหลือผู้อายุในชุมชน เพื่อตอบสนองต่อความต้องการ ลดภาวะเสี่ยง ลดผลกระทบต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง และเสริมสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้เกิดแก่ผู้สูงอายุ โดยการเฝ้าระวังความเสี่ยงนั้น มีการดำเนินการ 2 ช่วง ได้แก่ ช่วงที่ 1)ก่อนเกิดปัญหา อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) จะมีการเตรียมพร้อมด้านชุดความรู้เกี่ยวกับการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุ รวมทั้งสำรวจข้อมูล ประเมินและวิเคราะห์ความเสี่ยงที่อาจจะเกิดขึ้น ตลอดจนมีการประสานภาคีเครือข่ายในการป้องกันความเสี่ยง และ ช่วงที่ 2) เมื่อเกิดปัญหาแล้ว อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) จะดำเนินการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า โดยการลงพื้นที่เยี่ยมให้กำลังใจ และให้การช่วยเหลือเบื้องต้น ตลอดจนสร้างฐานข้อมูลความเสี่ยงที่เกิดขึ้น เพื่อวางแผนป้องกันไม่ให้เกิดความเสี่ยงซ้ำได้อีก ทั้งนี้ในการดำเนินการทั้ง 2 ช่วงดังกล่าวมีความต่อเนื่องและเป็นกระบวนการที่เชื่อมโยงกัน และภายใต้การทำบทบาทของอาสาสมัครพัฒนาสังคมดังกล่าว พบว่า มีพลังการขับเคลื่อนในการทำบทบาทของอาสาสมัคร จากความปิติยินดีรวมถึงต้นทุนประสบการณ์ในการดูแลผู้สูงอายุ ซึ่งเป็นสมาชิกของครอบครัวตนเอง สำหรับแนวทางการพัฒนาบทบาทของอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ในการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน มีดังนี้ การพัฒนาบทบาทอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ช่วงก่อนเกิดปัญหากับผู้สูงอายุในชุมชน ได้แก่ 1) พัฒนาบทบาทอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) เกี่ยวกับการประเมิน คัดกรอง และวิเคราะห์การเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน 2) การพัฒนาบทบาทการเป็นผู้ให้คำปรึกษาแนะนำ และพิทักษ์สิทธิ โดยเสริมสร้างองค์ความรู้และทักษะการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน และ 3) การพัฒนาบทบาทการเสริมสร้างเครือข่ายในการเฝ้าระวังความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน และช่วงที่ผู้สูงอายุเผชิญปัญหาแล้ว ได้แก่ การพัฒนาบทบาทอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ในการจัดบริการให้ความช่วยเหลือเบื้องต้น และประสานการให้ความช่วยเหลือข้อเสนอแนะจากการศึกษา ควรมีการพัฒนาเครื่องมือหรือระบบการประเมินความเสี่ยงของผู้สูงอายุให้มีประสิทธิภาพและครอบคลุมมาก รวมทั้งส่งเสริม สนับสนุน และสร้างกระบวนการเรียนรู้ให้แก่อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ตลอดจนควรมีการพัฒนาศักยภาพของอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ในทุกด้าน ทั้งในด้านองค์ความรู้ที่ใช้ในการปฏิบัติงาน ทัศนคติต่อผู้สูงอายุ รวมถึงกระบวนการทางสังคมสงเคราะห์ และควรฝึกทักษะการใช้เครื่องมือในการประเมินความเสี่ยงของผู้สูงอายุ นอกจากนี้ควรจัดให้มีเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) กับภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องซึ่งจะนำไปสู่การสร้างเครือข่ายการทำงานกับผู้สูงอายุ และสามารถบูรณาการความร่วมมือในด้านต่างๆอย่างครอบคลุมและครบวงจร และการศึกษาในครั้งต่อไปนั้น ควรเป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เพื่อศึกษาบทบาทของอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุ (อผส.) ในการเฝ้าระวัง ความเสี่ยงของผู้สูงอายุในชุมชน รวมถึงการศึกษาวิจัยเชิงสำรวจเรื่องปัจจัยสนับสนุนการปฏิบัติงานของอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ในการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน