ผลผูกพันของคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญต่อรัฐสภา

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลผูกพันของคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญต่อรัฐสภา โดยใช้วิธีการศึกษาค้นคว้าจากตำรา บทความในวารสาร รวมถึงแนวทาง ในเรื่องของผลผูกพันของคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญต่อรัฐสภาในต่างประเทศ โดยในส่วนของแนวความคิดพื้นฐานเกี่ยวกับผลของคําวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญต่อรัฐสภา จะเป็นการศึกษาถึงหลักการพื้นฐานของการใช้อำนาจระหว่างศาลรัฐธรรมนูญกับรัฐสภา ที่จะแสดง ให้เห็นถึงดุลอำนาจระหว่างศาลรัฐธรรมนูญกับรัฐสภา รวมถึงหลักการพื้นฐานในทางกฎหมายของคําวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญ และในประเด็นต่อมาจะเป็นการศึกษาเปรียบเทียบผลผูกพันของคําวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญต่อรัฐสภาในต่างประเทศ ซึ่งชี้ให้เห็นถึงอำนาจหน้าที่ของศาลที่ทำหน้าที่ตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายและตรวจสอบการใช้อำนาจขององค์กรฝ่ายนิติบัญญัติ รวมถึงการใช้การตีความกฎหมายที่ให้อำนาจแก่ศาลในประเด็นต่าง ๆ ซึ่งผู้เขียนได้เลือกศึกษาประเด็นดังกล่าวในระบบกฎหมายของสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี สาธารณรัฐเกาหลี และสหรัฐอเมริกา เพื่อให้เกิดมุมมองเชิงเปรียบเทียบในระบบกฎหมายของประเทศที่มีระบบการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายมาอย่างยาวนาน และต่อจากนั้นจะเป็นการศึกษาถึงผลของคําวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญต่อรัฐสภาในประเทศไทย ซึ่งเป็นการศึกษาว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายในประเทศไทยได้กำหนดหลักเกณฑ์ของผลของคําวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญในส่วนที่มีผลต่อรัฐสภาไว้ว่าอย่างไร เพื่อนำผลของการศึกษาดังกล่าวนำมาปรับใช้ในประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นในระบบกฎหมายไทย ประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นในระบบกฎหมายไทย ผู้เขียนได้เลือกหยิบยกขึ้นมา 4 ประเด็น ได้แก่ ปัญหาผลผูกพันของหนังสือเรียกเอกสาร หลักฐาน หรือบุคคล ตามเรื่องพิจารณาที่ 18-22/2555 (คำสั่งที่ ศร 006/440) ซึ่งเกี่ยวเนื่องกับปัญหาการกำหนดมาตรการหรือวิธีการชั่วคราวก่อนการวินิจฉัยอันจะผูกพันต่อรัฐสภาตามกฎหมายปัจจุบัน ปัญหาผลผูกพันของคําวินิจฉัยของ ศาลรัฐธรรมนูญที่ 4/2564 มีผูกพันรัฐสภาหรือไม่ ปัญหาผลผูกพันของข้อเสนอแนะในคําวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่ 4/2563 มีผลผูกพันรัฐสภาหรือไม่ และปัญหาผลผูกพันของคําวินิจฉัยของ ศาลรัฐธรรมนูญที่ 2-3/2563 มีผูกพันรัฐสภาหรือไม่ จากการศึกษาประเด็นปัญหาดังกล่าว พบว่า ต้นตอของปัญหาเกิดจากความไม่แน่นอนของการใช้อำนาจในการกำหนดคำวินิจฉัยและคำสั่งของ ศาลรัฐธรรมนูญ โดยอาศัยฐานที่มาแห่งอำนาจในทางกฎหมายที่มีลักษณะไม่ชัดเจน คลุมเครือ รวมถึงปัญหาการขาดหลักการในทางกฎหมายที่จะชี้ให้เห็นถึงเส้นแบ่งอำนาจระหว่างศาลรัฐธรรมนูญกับรัฐสภา แต่เมื่อนำหลักการอันเป็นแนวคิดดุลอำนาจระหว่างศาลรัฐธรรมนูญกับรัฐสภามาเป็นฐานคิดในการกำหนดคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญแล้ว ก็สามารถนำไปสู่แนวทางการแก้ไขปัญหาข้อถกเถียงในเรื่องฐานคิดในทางกฎหมายของการกำหนดคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญได้ ประกอบกับจากการที่ได้ศึกษาเปรียบเทียบกับวิธีพิจารณาคดีรัฐธรรมนูญของทั้งในสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี สาธารณรัฐเกาหลี และสหรัฐอเมริกา ก็พบว่าการใช้อำนาจขององค์กรตุลาการที่ทำหน้าที่ตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายของแต่ละประเทศ ต่างก็มีลักษณะของการจำกัดอำนาจของตนเองอยู่ และมีการใช้อำนาจอย่างระมัดระวังในหลาย ๆ ด้าน ดังนั้น จากการศึกษาทั้งหมดนำไปสู่ข้อเสนอแนะที่ว่าควรมีมาตรการในการปรับปรุงแก้ไขบทบัญญัติที่ให้อำนาจแก่ศาลรัฐธรรมนูญที่มีลักษณะไม่ชัดเจน คลุมเครือ ซึ่งอาจนำไปสู่การใช้การตีความที่ให้อำนาจแก่ศาลรัฐธรรมนูญในลักษณะที่ไม่ได้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของกฎหมายหรือวัตถุประสงค์ของการมีศาลรัฐธรรมนูญในระบบกฎหมาย ซึ่งการใช้อำนาจตามบทบัญญัติดังกล่าว อาจนำไปสู่การก้าวล่วงการใช้อำนาจของรัฐสภา อีกทั้ง ศาลรัฐธรรมนูญจำเป็นจะต้องยึดถือหลักการในทางกฎหมายอันเป็นแนวคิดดุลอำนาจระหว่างศาลรัฐธรรมนูญกับรัฐสภา โดยจะต้องยึดถือว่าศาลรัฐธรรมนูญเป็นฝ่ายนิติบัญญัติในทางลบ (Negative legislator) ซึ่งจะต้องพิจารณาวินิจฉัยคดีภายใต้หลักการจำกัดอำนาจตนเองขององค์กรตุลาการ (Judicial self-restraint) และอยู่ภายใต้แนวคิดการเป็นผู้ให้ความหมายสุดท้ายแก่รัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย เพื่อใช้เป็นฐานในการกำหนดคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญอันจะมีผลผูกพันต่อรัฐสภาต่อไป