ปัจจัยและปัญหาการพัฒนากองทัพเรือไทยในสมัยรัชกาลที่ 5

วิทยานิพนธ์นี้มุ่งศึกษาเกี่ยวกับพัฒนาการของกองทัพเรือในแง่การเปลี่ยนเข้าสู่ระบบราชการสมัยใหม่ การเปลี่ยนแปลงนโยบายการจัดซื้อเรือและยุทธศาสตร์ภายหลังเหตุการณ์ ร.ศ. 112 วิธีการศึกษาทางประวัติศาสตร์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษานโยบายการจัดซื้อและแนวคิดการใช้งานเรือรบในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยเปรียบเทียบระหว่างการเป็นเรือรบประจำการและการจัดซื้อเรือรบในเชิงบารมี และ 2) เพื่อเปรียบเทียบการพัฒนาของกองทัพเรือก่อนวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 กับหลังวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 จากการศึกษาพบว่า ในช่วงรัชกาลที่ 5 เป็นช่วงกองทัพเรือไทยได้อยู่ในยุคเรือกลไฟแต่ทว่าวิธีการใช้เรือในฐานะสิ่งอเนกประสงค์และระบบการจัดหากำลังพลยังไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงจากสมัยรัฐจารีตส่งผลให้ความคิดต่อมุมมองการมีกำลังพลและเรือรบประจำการไม่สามารถเกิดขึ้นได้ การที่เรือกลไฟเข้ามาแทนที่เรือแจวและเรือใบในยุคล่าอาณานิคมที่ภัยจากรัฐข้างเคียงได้หายไป สยามในฐานะประเทศที่ไม่ได้มีความเจริญด้านเทคโนโลยีจึงพยายามหลีกเลี่ยงการทำสงครามกับ เจ้าอาณานิคม การจัดซื้อเรือกลไฟจึงเป็นไปในลักษณะการจัดซื้อสิ่งของเพื่อยกระดับวิธีชีวิตและรสนิยมของชนชั้นนำส่งผลให้เกิดการบริโภคเรือในฐานะสินค้าเชิงบารมีและการนำเสนอตัวตนความเป็นสมัยใหม่ผ่านการใช้งานเรือเหล่านั้นเมื่อเกิดวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 ทำให้ชนชั้นนำตระหนักถึงความจำเป็นของการมีเรือรบประจำการและยุทโธปกรณ์ทางเรือ ส่งผลให้มีการจัดซื้อเรือลาดตระเวน เรือปืน ปืนใหญ่ยิงเร็ว และทุ่นระเบิด เพื่อเสริมกำลังป้องกันแม่น้ำและชายฝั่ง รวมถึงมีการวางแผนงานการใช้เรือรบกับการป้องกันทางทะเลเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทย การวางแผนงานป้องกันทางทะเลในครั้งนี้ได้ขยายขอบเขตการป้องกันภัยคุกคามจากเดิมที่พึ่งพิงการยิงจากบนป้อมในปากน้ำสมุทรปราการขยายขอบเขตเป็นการใช้เรือเป็นแนวป้องกันในด่านทางทะเล โดยมีด่านป้องกันตามเกาะและชายทะเลตั้งเขาสามร้อยยอดจนถึงเกาะจวงและมีฐานที่มั่นทางทะเลสำคัญอย่างเกาะสีชัง อย่างไรก็ตามการจัดซื้อเรือยังไม่สามารถหลุดกรอบการจัดซื้อเรือในเชิงบารมี ดังจะเห็นได้จากการจัดซื้อเรือตอร์ปิโดที่สวนทางกับบริบทโลก การจัดซื้อเรือตอร์ปิโดมาจากเหตุผลของการที่สยามไม่มีเรือชนิดนี้ประจำการ กองทัพเรือจึงจัดซื้อเรือชนิดนี้ด้วยเหตุผลในเชิงการแสดงแสนยานุภาพ ความหลากหลายของกองเรือไทยและความเป็นสมัยใหม่แก่ประเทศที่เข้ามาเจริญสัมพันธไมตรี