Een inkijkje in de periferie van de canabae legionis. Archeologische begeleiding in de Daalseweg, gemeente Nijmegen. Archeologische Berichten Nijmegen - Briefrapport 254

<p>Toen in of kort na 71 na Chr. een legerplaats werd opgericht op de Hunerberg ontstond rond de legerplaats de canabae legionis, een stedelijke nederzetting waar handelaren, ambachtslieden, veteranen en familie van de soldaten woonden. Het plangebied ligt gezien de aangetroffen sporen, in het bijzonder de greppels, waarschijnlijk net binnen de grenzen van de canabae legionis. Door de beperkte omvang van de ontgravingen zijn slechts kleine inkijkjes verkregen in het bodemarchief en zijn de meeste sporen niet te herleiden tot structuren. Het meest intrigerende spoor is greppel S1.1, dat dezelfde oriëntatie heeft als de greppel of gracht die in 2014 aan de Daalseweg 204 (Da10) is aangesneden. Wellicht had deze oost–west georiënteerde greppel een defensieve functie. Er zijn geen funderingen of opgaand muurwerken van stenen Romeinse bebouwing aangetroffen. Toch vormt het verzamelde bouwpuin, waaronder de fragmenten van tegulae en imbrices, het kalksteen, vesiculaire lava en tufsteen een aanwijzing dat niet ver van het plangebied bebouwing heeft gestaan. Een pootafdruk in een tegula vormt de blijvende herinnering aan een kat die gepasseerd is tijdens het droogproces van de dakpannen. Ook het vondstcomplex past bij een gebied dat eind 1e eeuw, begin 2e eeuw in de periferie van de canabae legionis lag. Hoewel relatief weinig Romeins aardewerk is aangetroffen, toont het complex wel een doorsnee assemblage van gebruiks- en opslagaardewerk uit de bloeiperiode van de canabae legionis. Verder betreft het metaal uit de Romeinse tijd zowel militaire als niet-militaire objecten. Metaalvondsten die toegeschreven kunnen worden aan de soldaten die mogelijk in de legerplaats verbleven zijn onder andere de fragmenten van gordelbeslag van paardentuig en een cingulum-gesp van een Romeinse militaire gordel uit de 1e eeuw. Toen de canabae legionis verlaten was, is waarschijnlijk de bebouwing afgebroken en het bouwmateriaal elders hergebruikt.<br>Zou de gevonden munt uit de 4e eeuw verloren zijn door iemand die bouwmateriaal kwam verzamelen, of is deze pas later bij de beakkering van het terrein in het plangebied terecht gekomen? Hoewel de aangetroffen Romeinse sporen niet 1 op 1 te relateren zijn aan de sporen die aangetroffen zijn bij eerder archeologisch onderzoek in de directe omgeving van het plangebied, draagt onderhavig onderzoek, samen met alle eerdere kleinere onderzoeken rond de Daalseweg, wel bij aan een steeds completer wordend beeld van de inrichting van de canabae legionis.<br>Het plangebied was waarschijnlijk niet bewoond in de middeleeuwen. Althans, daar zijn geen aanwijzingen voor aangetroffen. De Daalseweg zelf dateert uit het einde van de 18e eeuw. Tot in de jaren ’20 van de 20e eeuw stonden geen woonhuizen ter hoogte van de Daalseweg. De ligging van het plangebied in de schootsvelden van de Nijmeegse vestingwerken is hier mede debet aan. Mogelijk was het terrein in de middeleeuwen en in de 16e tot 19e eeuw wel in gebruik als akkerland, gezien de gedocumenteerde cultuurlagen en een enkele vondst, waaronder fragmenten van middeleeuws riembeslag en een riemtong. Enkele vondsten uit de 19e eeuw, zoals de uniformknopen en loden kogels en wellicht ook de pijpfragmenten hebben waarschijnlijk een direct verband met de bezetting van het nabij gelegen Fort De Verbrande Molen.<br>De inrichting van de Daalseweg kent een voororlogse en naoorlogse fase. Voor de Tweede Wereldoorlog hadden de meeste huizen aan de straat nog een voortuin.<br>Bij het archeologisch onderzoek zijn de restanten van twee bakstenen zinkputten uit deze periode gedocumenteerd. Er zijn geen sporen uit de oorlog aangetroffen, maar wel een aantal kogels. Na de oorlog is de straat opnieuw ingericht en zijn de voortuinen opgeofferd voor een bredere straat. Bij het archeologisch onderzoek zijn in het profiel puinpakketten gedocumenteerd die opgebracht zijn bij de verbreding van de Daalseweg in de jaren ’50. Het is niet onwaarschijnlijk dat het puin een restant is van de vernielingen tijdens de oorlog.</p>