Op de grens van de immuniteit van Sint-Marie

<p>april 2019 heeft de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht een archeologische begeleiding uitgevoerd aan de Mariaplaats 3a te Utrecht. In de kelder onder het pand werd de vloer 0,3 m verdiept over een oppervlakte van 34 m2. Het plangebied ligt in de historische kern van Utrecht. Volgens de Archeologische Waardenkaart van de gemeente Utrecht geldt voor de locatie een hoge archeologische waarde, waarbij geldt dat voor bodemingrepen groter dan 50 m2 en dieper dan 0,5 meter onder maaiveld een archeologievergunning moet worden aangevraagd. Aangezien de werkzaamheden minder dan 50 m2 besloegen, was er voor het verdiepen van de kelder geen archeologievergunning nodig. Gezien de locatie van de werkzaamheden was te verwachten dat er archeologische waarden tevoorschijn zouden komen en heeft de afdeling Erfgoed besloten om de graafwerkzaamheden door een archeoloog te laten begeleiden. Bij de ontgraving in de kelder is geen natuurlijke bodemopbouw gezien. Er is sprake van een antropogeen ophogingspakket waar onder andere keramiek uit is geborgen dat wijst op een datering in de dertiende tot veertiende eeuw. Uit boringen blijkt dat het pakket nog zeker 0,6 meter dik is en er vermoedelijk nog sporen (zoals kuilen) in aanwezig zijn. Onder het ophogingspakket is slechts een dunne laag oeverafzettingen (0,15 m dikte) op zandige beddingafzettingen aanwezig. De (humeuze) top van de oeverafzettingen blijkt niet meer aanwezig te zijn, deze is vermoedelijk vergraven. Tijdens de archeologische begeleiding zijn sporen en vondsten aangetroffen die wijzen op menselijke activiteiten vanaf de elfde of twaalfde eeuw. Aan het einde van de elfde eeuw is gestart met de bouw van de Mariakerk waarbij tufsteen en rode zandsteen als bouwmateriaal werd gebruikt. In de kelder zijn in twee lagen onder de huidige keldermuur brokjes tufsteen en rode zandsteen uit deze periode gevonden. De aanwezigheid van deze brokjes lijkt erop te wijzen dat het terrein in deze periode werd gebruikt als werkterrein (al dan niet met bewoning). Duidelijke sporen van bewoning uit deze periode ontbreken echter. In één kuil is aardewerk uit de twaalfde eeuw geborgen, maar waarschijnlijk gaat het om latere opspit. Het spoor dateerde vermoedelijk uit de veertiende en/of vijftiende eeuw, in deze periode maakte het perceel onderdeel uit van de immuniteit van Sinte Marie. In de kelder zijn enkele muurresten gevonden die als funderingen van keldermuren kunnen worden geïnterpreteerd. Een scherpe datering is lastig, vermoedelijk hebben de muren in de periode tussen de zestiende en negentiende eeuw een indeling in de kelder gevormd. Aan het begin van de twintigste eeuw is de huidige kelderindeling ontstaan. Het vondstmateriaal uit het ophogingspakket is een weerslag van de bewoning door de eeuwen heen, waarbij overigens het merendeel van de keramiek in de dertiende en veertiende eeuw gedateerd kan worden. Er zijn geen vondsten die wijzen op een bepaalde status van de bewoners. Alleen het bewerkte natuursteen (rode zand- en tufsteen) wijst op mogelijke ambachtsactiviteiten rondom de bouw van de Mariakerk. Tijdens de archeologische begeleiding is niet dieper gegraven dan nodig was voor de aanleg van de nieuwe toiletruimte. Dat betekent dat onder de nieuwe vloer nog goed geconserveerde archeologische resten aanwezig kunnen zijn in het ophogingspakket (vondstmateriaal, kuilen en resten funderingsmuren). Deze dieper gelegen sporen en vondsten zijn in situ bewaard. Bij toekomstige bodemingrepen is het van belang deze archeologische resten te beschermen, dan wel te documenteren.</p>