สิทธิเด็กในสถานการณ์ความรุนแรงพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทย: ศึกษากรณีเด็กกับการเสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธ

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ต้องการศึกษาเพื่อตอบโจทย์วิจัยว่า “รูปแบบแนวทางการจัดการของประเทศไทยต่อสถานการณ์เด็กกับการเสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้มีความเหมาะสมและสอดคล้องกับสภาพข้อเท็จจริงของเจ้าของปัญหา และหลักกฎหมายระหว่างประเทศหรือไม่ อย่างไร” เนื่องจากเด็กซึ่งอาศัยอยู่ในพื้นที่ความขัดแย้งที่มีการก่อเหตุความรุนแรงในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้อาจได้รับผลกระทบต่อสิทธิด้านใดด้านหนึ่ง จึงเป็นเหตุผลให้การตระหนักต่อ “การคุ้มครองสิทธิเด็กในสถานการณ์ความรุนแรง” เป็นสิ่งที่ควรได้รับการศึกษาเพื่อพัฒนารูปแบบและแนวทางการจัดการต่อสถานการณ์ปัญหาที่เกิดขึ้นในรูปแบบต่างๆนำมาซึ่งการวางรูปแบบแนวทางการคุ้มครองสิทธิเด็กอย่างถูกต้องและเหมาะสม และสถานการณ์เด็กกับการเสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธก็ถือเป็นหนึ่งในสถานการณ์ปัญหาสำคัญที่เกิดขึ้นในพื้นที่และส่งผลกระทบโดยตรงต่อเด็กโดยเฉพาะในเด็กกลุ่มเสี่ยงที่มีความเปราะบางเป็นพิเศษ (ความเปราะบางที่ติดตัวมาตั้งแต่เกิด หรือ ความเปราะบางที่เกิดขึ้นภายหลัง) การศึกษาเพื่อพัฒนารูปแบบแนวทางการคุ้มครองสิทธิเด็กในสถานการณ์ดังกล่าวจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ควรได้รับการพิจารณาเพื่อให้สามารถครอบคลุมการคุ้มครองสิทธิเด็กทั้งสามกลุ่ม คือ เด็กที่อยู่ในสภาวะเสี่ยงต่อการถูกชักนำเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธ เด็กที่ตัดสินใจเข้าเป็นสมาชิกของกลุ่มติดอาวุธ และอดีตเด็กที่เคยเป็นสมาชิกของกลุ่มติดอาวุธตามปัญหาดังกล่าว วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้ศึกษารูปแบบแนวทางการจัดการสถานการณ์เด็กกับการเสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธที่เกิดขึ้นทั้งในระดับระหว่างประเทศ (โดยองค์การสหประชาชาติ) และภายในประเทศ (โดยกลุ่มประเทศที่มีสถานการณ์เด็กกับการเสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธ) มาทำการศึกษาทั้งในส่วนที่เป็นมาตรการทางกฎหมาย นโยบาย รวมทั้งทางปฏิบัติ เพื่อนำมาพิจารณาถึงความเป็นไปได้ของการพัฒนารูปแบบแนวทางการคุ้มครองสิทธิเด็กในกลุ่มเด็กที่เสี่ยงต่อการถูกชักนำเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธในบริบทพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย โดยเป็นการวิเคราะห์สอดคล้องตามหลักเกณฑ์ของพันธกรณีระหว่างประเทศที่ประเทศไทยต้องผูกพันตลอดทั้งกฎหมาย นโยบาย และทางปฏิบัติภายในของประเทศไทย ผลจากการศึกษาวิทยานิพนธ์ฉบับนี้พบว่าสถานการณ์เด็กกับการเสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธในบริบทพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทยมีประเด็นที่ควรตระหนักและให้ความสำคัญ 4 ประการด้วยกัน คือ (1) ในปัจจุบันประเทศไทยได้เห็นถึงความสำคัญของสถานการณ์เด็กกับการเสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้แล้วผ่านโครงการของแผนปฏิบัติการระดับพื้นที่ ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญสำหรับการสานต่อและพัฒนาโครงการเพื่อติดตาม เฝ้าระวัง และป้องกันสิทธิเด็กกลุ่มเสี่ยงต่อการถูกชักนำเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธต่อไป (2) ผลกระทบด้านสิทธิที่สำคัญของเด็กที่เสี่ยงเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธ โดยเฉพาะความปลอดภัยในชีวิตและร่างกาย การบังคับใช้กฎหมาย รวมทั้งผลกระทบด้านจิตใจและทัศนคติ ซึ่งเป็นโจทย์ต่อการพัฒนารูปแบบแนวทางเพื่อการคุ้มครองสิทธิที่ได้รับผลกระทบดังกล่าวต่อไป (3) แนวทางปฏิบัติต่อเด็กกลุ่มเสี่ยงต่อการถูกชักนำเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธ โดยเฉพาะเรื่องของกระบวนการยุติธรรมทางอาญาที่ควรคำนึงถึงสถานะของเด็กเป็นสำคัญ (ทั้งในสถานะของผู้ต้องสงสัยและผู้ต้องหา) โดยการนำหลักเกณฑ์ในเรื่องของทวิอัตลักษณ์ (สถานะเหยื่ออาชญากรรม และ สถานะผู้กระทำความผิด) เข้ามาร่วมในการพิจารณาสถานะของเด็กกลุ่มเสี่ยงที่กระทำความผิดเพื่อให้สอดคล้องตามหลักเกณฑ์สากล และ (4) ปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีมาตรการทางกฎหมายที่ใช้บังคับโดยเฉพาะต่อการคุ้มครองสิทธิเด็กที่เสี่ยงต่อการเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธ ดังนั้นการพิจารณาเพื่อออกมาตรการทางกฎหมายเพื่อใช้บังคับกับสถานการณ์ปัญหาที่เกิดขึ้นจึงเป็นอีกหนึ่งประเด็นที่อาจนำไปสู่การพิจารณาถึงความเป็นไปได้ต่อไป และทั้งนี้เพื่อประโยชน์สูงสุดต่อการคุ้มครองสิทธิเด็กและการบริหารจัดการต่อสถานการณ์ดังกล่าวเพื่อให้เป็นไปตามหลักกฎหมายภายในและพันธกรณีระหว่างประเทศ