โอกาส ความเป็นไปได้และความท้าทายทางกฎหมายในการใช้บังคับการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเลภายใต้บริบทกฎหมายไทย

ทะเลเป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติซึ่งมนุษย์ได้ทำการแสวงหาประโยชน์เพื่อตอบสนองต่อความต้องการในหลากหลายด้าน เมื่อทะเลเป็นแหล่งทรัพยากรที่ได้มาโดยไม่ต้องเสียค่าบริการ มนุษย์จึงมีความต้องการใช้ประโยชน์เพิ่มมากขึ้นส่งผลให้เกิดการใช้งานที่เกินขีดจำกัด อันเป็นเหตุนำไปสู่ความขัดแย้งและเกิดการเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมทางทะเล อีกทั้งการใช้ประโยชน์พื้นที่ทางทะเลยังเป็นการดำเนินการที่แต่ละกิจกรรมต่างไม่ได้คำนึงถึงการใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่นหรือสิ่งแวดล้อมทางทะเล ทำให้การใช้พื้นที่ทางทะเลขาดการวางแผนเพื่อให้กิจกรรมของแต่ละภาคส่วนมีความสัมพันธ์กัน ด้วยสาเหตุดังกล่าวการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเล (Marine Spatial Planning) จึงเข้ามามีบทบาทในการจัดการกิจกรรมการใช้พื้นที่ทางทะเลให้สอดคล้องกัน โดยจะช่วยลดความขัดแย้งระหว่างการใช้ประโยชน์ของมนุษย์ (user-user conflicts) หรือความขัดแย้งระหว่างการใช้ประโยชน์ของมนุษย์และสิ่งแวดล้อมทางทะเล (user-environment conflicts) เพื่อให้การประกอบกิจกรรมในแต่ละพื้นที่สามารถดำเนินการไปได้อย่างเป็นระบบควบคู่ไปกับการรักษาความสมบูรณ์ของระบบนิเวศทางทะเล การเลือกใช้แนวทางที่เกิดประโยชน์สูงสุดย่อมเป็นความท้าทายของการกำหนดให้มีมาตรการทางกฎหมายเกี่ยวกับการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเล วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้รวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ และเปรียบเทียบข้อดีและข้อเสียของแต่ละแนวทาง เพื่อเป็นเครื่องมือที่ช่วยในการพิจารณาเลือกใช้รูปแบบการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเลที่เหมาะสม ซึ่งการมีแนวทางปฏิบัติที่เปรียบเทียบให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรมจะทำให้สามารถนำไปใช้ได้อย่างสอดคล้องกับบริบทของประเทศไทย จากการศึกษาความเป็นไปได้ของการกำหนดให้มีมาตรการทางกฎหมายในการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเล พบแนวทางการดำเนินการของเนเธอร์แลนด์ เยอรมนี สหราชอาณาจักร และเดนมาร์ก ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นประเทศแนวหน้าของการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเลในยุโรป แนวทางที่หนึ่ง การกำหนดแผนการจัดการพื้นที่ทางทะเลโดยใช้มาตรการทางกฎหมายที่มีอยู่ โดยไม่ได้มีการตรากฎหมายหรือแก้ไขปรับปรุงกฎหมาย ตามแนวทางของเนเธอร์แลนด์ แนวทางที่สอง การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายซึ่งมีผลใช้บังคับในปัจจุบัน ตามแนวทางของเยอรมนี และแนวทางที่สาม การตรากฎหมายในเรื่องการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเลเป็นการเฉพาะและจัดตั้งองค์กรขึ้นใหม่เพื่อทำหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนด ตามแนวทางของสหราชอาณาจักรและเดนมาร์ก แต่สำหรับกรณีของเดนมาร์กจะไม่ได้มีการจัดตั้งองค์กรขึ้นใหม่เช่นเดียวกับสหราชอาณาจักร เมื่อได้พิจารณาข้อดีและข้อเสียของแนวทางการดำเนินการทั้งหมดแล้ว การดำเนินการตามแนวทางของเยอรมนีที่แก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายซึ่งมีผลใช้บังคับในปัจจุบันจะมีความสอดคล้องกับบริบทของประเทศไทยมากที่สุด ซึ่งพระราชบัญญัติการรักษาผลประโยชน์ของชาติทางทะเล พ.ศ. 2562 มีบทบัญญัติทางกฎหมายที่ครอบคลุมและรองรับการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเลอย่างค่อนข้างรอบด้าน แม้จะต้องมีการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมาย แต่เมื่อเทียบกับการดำเนินการในอีกสองแนวทางแล้ว การดำเนินการตามพระราชบัญญัติดังกล่าวนับเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกับการกำหนดให้มีการวางแผนเชิงพื้นที่ทางทะเลเพื่อใช้ในการบริหารจัดการการใช้ประโยชน์จากทะเลให้เกิดความสมดุล