การสื่อสารแบบมีส่วนร่วมเพื่อการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน: กรณีศึกษา หลาดใต้ถุน ชุมชนบ้านกลาง อำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง

ชุมชนบ้านกลาง อำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง เป็นชุมชนเก่าแก่ริมทะเลสาบสงขลา ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยเฉพาะกิจกรรม “หลาดใต้ถุน” ซึ่งเป็นตลาดท้องถิ่นที่รื้อฟื้นวิถีชีวิตการค้าขายใต้ถุนบ้านแบบดั้งเดิมให้กลับมาอีกครั้ง กลายเป็นพื้นที่เรียนรู้วิถีวัฒนธรรม และศูนย์กลางความร่วมมือของชุมชนกับภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและภาคการศึกษา อย่างไรก็ตาม ความยั่งยืนของกิจกรรมท่องเที่ยวโดยชุมชนจำเป็นต้องอาศัยกลไกสำคัญคือ “การสื่อสารแบบมีส่วนร่วม” เพื่อสร้างความเข้าใจและการบริหารจัดการร่วมกันของสมาชิกในชุมชนและองค์กรภายนอก งานวิจัยนี้จึงให้ความสำคัญในการศึกษาบทบาทของการสื่อสารแบบมีส่วนร่วมในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนผ่านกรณีศึกษา “หลาดใต้ถุน” และมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสื่อสารแบบมีส่วนร่วมภายในชุมชนเพื่อการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน กรณีศึกษา หลาดใต้ถุน ชุมชนบ้านกลาง อำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง และเพื่อศึกษาการสื่อสารแบบมีส่วนร่วมระหว่างชุมชนกับองค์กรภายนอกเพื่อการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน กรณีศึกษา หลาดใต้ถุน ชุมชนบ้านกลาง อำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง งานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนาแบบกลุ่ม กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ผู้ขับเคลื่อนชุมชน สมาชิกชุมชน และองค์กรภายนอกชุมชน ผลการศึกษาพบว่า มีการสื่อสารลักษณะสองทาง ระหว่างผู้ขับเคลื่อนชุมชนและสมาชิกในชุมชน โดยเน้นคุณสมบัติของผู้ส่งสารในด้านทัศนคติ แบ่งได้ 3 ประการคือ การเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม การสำนึกรักบ้านเกิดและอนุรักษ์ชุมชนท้องถิ่น และการเปิดกว้างและเคารพความคิดผู้อื่น ด้านทักษะการสื่อสารแบ่งได้ 2 ด้าน คือ การสื่อสารที่ตรงประเด็น ชัดเจน และการโน้มน้าวใจให้เกิดการคล้อยตาม รวมถึงคุณสมบัติด้านความรู้ ด้านสถานภาพทางสังคม และด้านระบบสังคมและวัฒนธรรม มีการสื่อสารด้านการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน ซึ่งให้ความสำคัญกับด้านทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรมควบคู่ไปกับการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน และสื่อบุคคลถือว่ามีบทบาทสำคัญที่สุดในการติดต่อสื่อสาร รองลงมาคือสื่อใหม่ ปฏิกิริยาตอบกลับของผู้รับสารมีในด้านบวก การมีส่วนร่วมภายในชุมชนอยู่ในระดับการควบคุมการตัดสินใจโดยพลเมือง (Citizen Control) คือ อำนาจในการตัดสินใจทุกขั้นตอนเป็นของคนในชุมชน ขณะที่องค์กรภายนอก ทำหน้าที่เป็น "ผู้สนับสนุน" โดยให้คำปรึกษา องค์ความรู้ หรือข้อมูลที่จำเป็น เพื่อเสริมศักยภาพและช่วยให้ชุมชนสามารถจัดการได้ด้วยตนเองอย่างยั่งยืน สำหรับการสื่อสารแบบมีส่วนร่วมระหว่างชุมชนกับองค์กรภายนอก พบว่า องค์กรภายนอกเข้ามามีส่วนสนับสนุนในการจัดการการท่องเที่ยว โดยมีการสื่อสารในลักษณะสองทาง กล่าวคือ องค์กรภายนอกและชุมชนมีการสลับบทบาทหน้าที่เป็นผู้ส่งสารและรับสาร ทั้งนี้องค์กรภายนอกได้เน้นคุณสมบัติของผู้ส่งสารในชุมชนด้านทัศนคติ แบ่งได้ 3 ประการคือ การเห็นประโยชน์ส่วนรวม การสำนึกรักบ้านเกิดและอนุรักษ์ชุมชนท้องถิ่น และการเปิดกว้างและเคารพความคิดผู้อื่น และมีการให้ความสำคัญกับสารด้านการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน ผ่านการสื่อสารโดยสื่อบุคคลมากที่สุด และปฏิกิริยาตอบกลับมีลักษณะแง่บวก การมีส่วนร่วมของชุมชนกับองค์กรภายนอกอยู่ในระดับการร่วมแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็น (Placation) ร่วมกันมีบทบาทในการให้ข้อคิดเห็นและนำเสนอข้อมูลต่างๆ ตามบทบาทภารกิจหน้าที่ขององค์กร โดยมีการขับเคลื่อนร่วมกันผ่านการยึดถึงศักยภาพและอัตลักษณ์ชุมชน ทำให้การดำเนินการท่องเที่ยวสอดคล้องกับวิถีชีวิตและความต้องการของชุมชนเป็นหลัก ส่งผลให้การท่องเที่ยวในหลาดใต้ถุน ชุมชนบ้านกลาง เป็นไปตามหลักการการจัดการ การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน