Plangebieden Grensweg te Slenaken Rarenderstraat te Vaals, gemeenten Gulpen-Wittem Vaals.

Inleiding In opdracht van ARK Rewilding Nederland heeft RAAP in mei 2024 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor plangebieden Grensweg te Slenaken en Rarenderstraat te Vaals, in respectievelijk de gemeenten Gulpen-Wittem en Vaals. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning, met betrekking tot natuurontwikkeling. Resultaten Geologie Grensweg, Slenaken: beekafzettingen in het oosten (Bx2); ondiep mariene kalksteen met vuursteenknollen en glauconiet Rarenderstraat, Vaals: ondiep mariene en fluviatiele zandsteen en klei, deel met glauconiet (VA) Geomorfologie Grensweg, Slenaken: afbraakwand (A41) en droogdal (R21) in het westen, lösswand (G21) in centrum, beekdal (R42) in het oosten Rarenderstraat, Vaals: droogdal (R21) in het centrum, daaromheen afbraakwand (R41) Bodem Grensweg, Slenaken: bergbrikgronden (BLb6) in het noordwesten, colluviale ooivaaggronden (Ldd6) in het westen, kalkloze poldervaaggronden ((Rn15C) in het oosten Rarenderstraat, Vaals: beekdalgronden (ABI) in het centrum, colluvilale ooivaaggronden (Ldd6) daaromheen. Archeologie Grensweg, Slenaken maakt deel uit van een zone met sporen van vuursteenbewerking uit het neolithicum, met de beroemde grote slijpsteen van Slenaken vrijwel direct ten oosten ervan. De historische dorpskern van Slenaken ligt ongeveer 300 m ten noorden van het plangebied. Rarenderstraat, Vaals, maakt deel uit van een zone met veel meer monumenten en vindplaatsen. Daarbij gaat het om de historische kernen van Raren (direct ten noorden en westen van het plangebied) en Wolfshaag (500 m naar het zuidoosten) en resten van bewoning bij Schimperbosch, 200 m naar het zuiden. Vroegere archeologie is aanwezig in de vorm van een groep van zeven grafheuvels uit de bronstijd (ca. 500 m naar het noordwesten), die gedeeltelijk zijn opgegraven in de vorige eeuw, en aanwijzingen voor een Romeinse villa nabij de noordelijke dorpskern van Raren. Archeologische verwachting Grensweg, Slenaken De verwachtingen van de gemeentelijke verwachtingskaart (zie *) kunnen blijven gehandhaafd, maar wel wat verder worden gespecificeerd. Resten van jager-verzamelaars kampementen worden verwacht op de hoogste en relatief vlakke delen in het westen er zuidwesten, die als gradiëntzones kunnen worden beschouwd: van hieruit was er op een afstand van ca. 175 m toegang tot het beekdal van de Gulp. Met betrekking tot landbouwers is er in eerste instantie een hoge verwachting voor afvaldumps uit het neolithicum in het oosten van het plangebied. In de directe nabijheid ligt daar immers de slijpsteen van Lanaken. Men kan zich goed voorstellen dat vuursteenafval in de nabijgelegen Gulp werd gedumpt. Ook afval uit latere perioden kan in het beekdal worden verwacht, net zoals resten van visvangst en wellicht rituele deposities (die met enige regelmaat in juist beekdalen worden gevonden). Resten van bewoning en begraving van landbouwers kunnen eventueel voorkomen in het westen er zuidwesten van het plangebied, dat wil zeggen op dezelfde locaties als de jager-verzamelaars gradiëntzones. Rarenderstraat, Vaals Omdat het hier om sterk hellend terrein gaat, ongeschikt voor bewoning, worden er geen resten van jager-verzamelaars kampementen of landbouwers nederzettingen (en grafvelden) verwacht. Wel kunnen er in het kleine beekdal resten van afvaldumps gerelateerd aan de historische bewoning (en mogelijk Romeinse) in Raren worden verwacht. Advies Vanwege de zeer geringe diepte van de ingrepen, maximaal 30 cm in plangebied Grenweg, Slenaken en maximaal 40 cm in plangebied Rarenderstraat, Vaals wordt verder onderzoek niet zinvol geacht. Voorts vallen genoemde ingreepdieptes beneden de verticale ondergrenzen voor archeologisch onderzoek zoals genoemd in het bestemmingsplan (resp. 30 en 50 cm min maaiveld), waardoor onderzoek in dit geval niet aan de orde is.