บทบาทของศาลยุติธรรมในการอำนวยความยุติธรรมกรณีกล่าวหาว่ามีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมีการกระทำทุจริตในการเลือกตั้ง: ศึกษาเฉพาะกรณีที่รัฐธรรมนูญวางบทลงโทษจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้ง

วิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้งในการวินิจฉัยชี้ขาดการเลือกตั้ง บทบาทของศาลยุติธรรมในการอำนวยยุติธรรม และมาตรการการเยียวยาผู้ที่ถูกจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งจากคำสั่งของคณะกรรมการการเลือกตั้งในการวินิจฉัยชี้ขาดกรณีกล่าวหาว่ามีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าผู้สมัครรับเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมีการกระทำทุจริตในการเลือกตั้ง โดยใช้วิธีการวิจัยเอกสาร ผลการศึกษาศึกษาเปรียบเทียบกระบวนการยุติธรรมของศาลในการอำนวยความยุติธรรมคดีทุจริตเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกับประเทศสหรัฐอเมริกา สาธารณรัฐฝรั่งเศส และอินเดียพบว่า ศาลให้ความเคารพต่อเสียงประชาชนเจ้าของอำนาจอธิปไตยในการแสดงเจตนาเลือกสมาชิก สภาผู้แทนราษฎร และไม่พบว่ามีคดีลงโทษจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งแต่อย่างใด ส่วนในประเทศไทย พบว่า พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475 (ฉบับที่ 1) ถึง รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 (ฉบับที่ 19) ไม่พบว่า มีบทบัญญัติให้อำนาจฝ่ายนิติบัญญัติตรากฎหมายลงโทษจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้ง แต่กฎหมายเลือกตั้งทุกฉบับได้กำหนดบทลงโทษจำกัดสิทธิไว้ ยกเว้นฉบับเดียวที่ไม่มีบทลงโทษและชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ได้แก่ พระราชบัญญัติการเลือกตั้ง พ.ศ. 2475 แก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2476 และในปัจจุบัน พบว่า รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 226 ที่ให้อำนาจฝ่ายนิติบัญญัติมีอำนาจตรากฎหมายลงโทษจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งเพียงกรณีเดียว และให้ศาลยุติธรรมในชั้นฎีกามีอำนาจพิจารณาพิพากษา โดยใช้ระบบไต่สวนเท่านั้น ดังนั้น การที่พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561 ไปกำหนดบทลงโทษจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งในส่วนอื่นที่เกินกว่าที่มาตรา 226 ย่อมเป็นการไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ขัดต่อทฤษฎีอำนาจอธิปไตยเป็นของประชาชนและทฤษฎีแบ่งแยกอำนาจอธิปไตยด้วยเหตุดังกล่าว ควรมีการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรการ หลักเกณฑ์ ในการวินิจฉัยชี้ขาดของคณะกรรมการการเลือกตั้ง การกำหนดขอบเขตบทลงโทษจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งให้ชัดเจน ควรกำหนดให้ศาลยุติธรรมในฐานะผู้ใช้อำนาจตุลาการในการพิจารณาอรรถคดีเข้ามาในการพิจารณาตรวจสอบการออกคำสั่งของคณะกรรมการการเลือกตั้งและเข้ามาในการดำเนินการพิจารณาพิพากษาหรือคำสั่งเกี่ยวกับคดีการเลือกตั้งแทนการวินิจฉัยชี้ขาดของคณะกรรมการการเลือกตั้ง ควรตราพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาความ โดยใช้ระบบไต่สวนเพื่อให้ศาลยุติธรรมมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีเลือกตั้ง ควรกำหนดมาตรการการเยียวยาผู้ที่ถูกจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งจากคำสั่งของคณะกรรมการการเลือกตั้งในการวินิจฉัยชี้ขาดการเลือกตั้งในกรณีที่คณะกรรมการการเลือกตั้งวินิจฉัยชี้ขาดคดีเลือกตั้งผิดพลาด และศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งได้ยกคำร้อง ทำให้ผู้ที่ถูกจำกัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งได้รับความเสียหายอย่างมากทั้งชื่อเสียง เกียรติยศ และการเสียโอกาสในการดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และกระทบต่อเจตจำนงค์ของประชาชนในการเลือกผู้แทนของตนในฐานะที่ประชาชนเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย