‘s-Hertogenbosch, Capsulefabriek (BBRN-R-24)

In opdracht van NTP heeft BAAC (onderzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie) gedurende 8 dagen tussen 11 maart en 22 april 2024 een archeologische begeleiding uitgevoerd in het plangebied ‘Capsulefabriek’, gelegen in het historische centrum van ’s-Hertogenbosch. Binnen het plangebied waren tot in de 17e eeuw twee kloosters gevestigd. In de loop van de 17e eeuw werden de kloosters gesloten en werden de terreinen verkocht. In de 19e eeuw werden in het gebied enkele fabrieken gebouwd. De aanleiding tot het onderzoek bestond uit het voornemen om in het kader van een sanering van de dieper gelegen ondergrond putten te plaatsen en leidingen aan te leggen. Tijdens het veldwerk kon vanwege de zwaar vervuilde ondergrond niet geboord worden om de dieper gelegen bodemopbouw in kaart te brengen, maar uit eerder uitgevoerd onderzoek is bekend dat het plangebied van oorsprong in het stroomgebied van de Aa lag. Voorafgaand aan de stichting van de stad was het maaiveld gelegen op 2,00 tot 2,50 m +NAP (zo’n 4 m onder het tegenwoordige maaiveld); het gaat om een van oorsprong moerassig, venig gebied. Het plangebied lag buiten het areaal van de eerste stadsmuur en kwam pas na de bouw van de tweede stadsmuur, in de loop van de 14e eeuw binnen de stadsmuren te liggen. Als er kort na de bouw van de tweede stadsmuur, in de periode van omstreeks 1350 tot 1450, is opgehoogd, kan dat niet veel zijn geweest, want tijdens het onderzoek werd aangetoond dat het plangebied pas in de periode 1450-1500/1600 op 3,50 m +NAP kwam te liggen, ongeveer een meter hoger dan het natuurlijke maaiveld. Met deze maaiveldhoogte behoorde het plangebied echter nog steeds tot de lager gelegen gebieden van de stad, die bij een hogere waterstand konden overstromen. Pas in de periode 1600-1650 werd iets verder opgehoogd, tot 3,85 m +NAP. In de periode 1700-1750, kwam het plangebied op 4,40 m +NAP te liggen. In de 19e eeuw, mogelijk tijdens de aanleg van de Zuid-Willemsvaart, werd opgehoogd tot 5,65 m +NAP. In de late 20e eeuw werd opgehoogd tot de tegenwoordige maaiveldhoogte van 6,20 m +NAP (de hoogte van de straten in het plangebied). Het onderzoek heeft echter weinig inzicht in het gebruik of de inrichting van het terrein in de verschillende perioden opgeleverd. Wel is op één locatie een heel klein restant van muurwerk gezien, dat behoortkan hebben tot het klooster van de Zusters van Orthen of tot bebouwing uit de periode na de opheffing van het klooster.