การศึกษากระบวนการบริหารจัดการกลุ่มวิสาหกิจชุมชนไผ่ เพื่อนำเสนอแนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรไผ่ในรูปแบบโมเดลธุรกิจ

ไผ่เป็นทรัพยากรพื้นถิ่นที่อยู่คู่วิถีชีวิตคนไทยมาอย่างยาวนาน ด้วยคุณสมบัติที่สามารถกระจายพันธุ์ได้อย่างกว้างขวางและเจริญเติบโตได้รวดเร็ว ในปัจจุบันมีการนำมาใช้ประโยชน์อย่างหลากหลาย โดยเฉพาะด้านการนำมาใช้เป็นวัสดุก่อสร้างในงานสถาปัตยกรรม ซึ่งไผ่สามารถปลูกทดแทนหมุนเวียนได้จึงถือเป็นวัสดุที่มีความยั่งยืน และส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อย อีกทั้งพื้นที่เพาะปลูกไผ่ยังมีส่วนช่วยฟื้นฟูอนุรักษ์ดินและน้ำ ความสำคัญของการวางแผนบริหารจัดการพื้นที่เพาะปลูกไผ่จึงช่วยสร้างประโยชน์จากไผ่ในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพสายพันธุ์ไผ่พื้นถิ่นในประเทศไทย เช่น ไผ่ตง ไผ่ยักษ์น่าน ไผ่เลี้ยง ไผ่ซางหม่น ไผ่สีสุกและไผ่รวก นิยมใช้ในการแปรรูปเพื่อใช้ประโยชน์ในด้านต่างๆ โดยเฉพาะในด้านงานก่อสร้างสถาปัตยกรรมไผ่ เนื่องจากมีคุณภาพได้เกณฑ์มาตรฐาน อีกทั้งนวัตกรรมการแช่น้ำยากันมอดเพื่อยืดอายุใช้งานของลำไผ่ได้หลายเท่าตัว เทคโนโลยีที่สามารถแปรรูปได้อย่างหลากหลายทำให้สะดวกต่อการใช้งาน ซึ่งคุณประโยชน์ของไผ่เหล่านี้เกษตรกรผู้ปลูกไผ่เป็นอาชีพหลักจึงรวมกลุ่มกันจัดตั้งเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชน เพื่อการระดมทุนพัฒนาศักยภาพทรัพยากรไผ่ในพื้นที่ให้สอดคล้องกับนโยบายส่งเสริมของภาครัฐ เพื่อสร้างรายได้แก่คนในชุมชนอย่างยั่งยืน ซึ่งการปลูกไผ่ของวิสาหกิจชุมชนยังมีข้อจำกัด เกษตรกรบางส่วนยังขาดองค์ความรู้และพัฒนาคุณภาพไผ่ ทำให้พื้นที่เพาะปลูกขาดการบริหารจัดการที่ดี ส่งผลให้ไผ่มีคุณภาพไม่ตรงกับความต้องการของกลุ่มลูกค้า เกิดเป็นพื้นที่ปลูกไผ่ที่ถูกปล่อยรกร้าง หรือไม่ได้ใช้ประโยชน์จากทรัพยากรไผ่ในพื้นที่อย่างเต็มประสิทธิภาพเท่าที่ควร โดยงานวิจัยนี้ได้ศึกษาข้อมูลจากวิสาหกิจชุมชนไผ่กรณีศึกษา ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนไผ่พัฒนา เวียงกาหลง วิสาหกิจชุมชนและแปรรูปผลิตภัณฑ์จากไผ่ วิสาหกิจชุมชนพัฒนาไผ่ดอยตุง และวิสาหกิจไผ่อัด ชุมชนศรีบัวบาน เพื่อวิเคราะห์รูปแบบการบริหารจัดการวิสาหกิจตั้งแต่กระบวนการผลิต (ต้นน้ำ) กระบวนการแปรรูป (กลางน้ำ) และกระบวนการตลาด (ปลายน้ำ) เพื่อเพิ่มศักยภาพไผ่โดยการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ รวมถึงวัสดุก่อสร้างในงานสถาปัตยกรรม เกิดเป็นโมเดลธุรกิจวิสาหกิจชุมชนไผ่ และนำเสนอเป็นแนวทางการใช้ประโยชน์จากไผ่ที่มีในพื้นที่ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ผลการวิจัย พบว่า เมื่อนำโมเดลธุรกิจวิสาหกิจชุมชนไผ่ที่ได้จากการศึกษา มาปรับใช้กับกระบวนการบริหารจัดการวิสาหกิจชุมชนไผ่ ซึ่งเป็นพื้นที่กรณีศึกษา ควบคู่กับการส่งเสริมความรู้การเพิ่มศักยภาพของไผ่ พร้อมพัฒนาทักษะทางสถาปัตยกรรมผนวกกับองค์ความรู้ของชุมชน เกิดเป็นรูปแบบการบริหารจัดการไผ่ในวิสาหกิจชุมชน โดยในกระบวนการผลิต (ต้นน้ำ) วิสาหกิจชุมชนกรณีศึกษา สามารถพัฒนาคุณภาพไผ่ได้ตรงตามความต้องการของกลุ่มลูกค้าในตลาด กระบวนการแปรรูป (กลางน้ำ) วิสาหกิจชุมชนกรณีศึกษา มีศักยภาพในการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากไผ่ที่หลากหลาย และกระบวนการตลาด (ปลายน้ำ) วิสาหกิจชุมชนกรณีศึกษา สามารถเพิ่มรายได้ให้แก่คนในชุมชน มีการประชาสัมพันธ์เพื่อขยายกลุ่มลูกค้าที่สนใจในงานสถาปัตยกรรมไผ่ ตามกระแสเรื่องวัสดุธรรมชาติในปัจจุบัน ซึ่งงานวิจัยนี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการบริหารจัดการ โดยสามารถนำโมเดลธุรกิจวิสาหกิจชุมชนไผ่จากผลการศึกษา นำไปใช้ในการพิจารณาเป็นแนวทางในการใช้ประโยชน์จากไผ่ ในพื้นที่เพาะปลูกของวิสาหกิจชุมชน สุดท้ายงานวิจัยนี้ก็หวังว่าจะเป็นแรงกระตุ้น และผลักดันให้เกิดการพัฒนาองค์ความรู้ของคนในชุมชน ทำให้วิสาหกิจชุมชนสามารถใช้ประโยชน์จากไผ่ได้อย่างเหมาะสมกับศักยภาพของชุมชนได้อย่างยั่งยืน