Archeologisch onderzoek op de Scheidemakershof en Plein 1944 te Nijmegen

<p>Tussen oktober 2009 en juli 2011 heeft Bureau Leefomgevingskwaliteit, Archeologie van de gemeente Nijmegen (BLAN) archeologisch onderzoek verricht op en rondom het Plein 1944 en het ten noorden ervan gelegen Scheidemakershof. Het terrein maakt op de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Nijmegen deel uit van een terrein van zeer hoge archeologische waarde (terrein Z-08, waarde 3), waarmee bepaald is dat elke bodemingreep dieper dan 30 cm –mv en een groter oppervlak dan 50 m2 beslaand archeologisch onderzocht moest worden. Het onderzoek bestond uit een proefsleuvenonderzoek, het archeologisch begeleiden van werkzaamheden en Definitief Onderzoek, uitgevoerd conform de toen geldende KNA en het Programma van Eisen.</p><p>Doel van het proefsleuvenonderzoek was het toetsen van de verwachting, het bepalen van de inhoudelijke en fysieke kwaliteit van eventuele resten en het bepalen van de strategie van eventueel vervolgonderzoek. Na het proefsleuvenonderzoek is meteen doorgestart naar een Definitief Onderzoek, waarvan het doel was het documenteren, registreren en veiligstellen van de archeologische resten die zich in de ondergrond van het onderzoeksgebied bevonden, om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden.</p><p>In het plangebied werden resten verwacht van nederzettingssporen, een wegtracé en van (crematie)graven uit de Romeinse tijd, voor de vroege middeleeuwen werd rekening gehouden met een grafveld en nederzettingssporen, uit de volle middeleeuwen werden verdedigingswerken in de vorm van een aarden wal en bewoningssporen verwacht, alsmede sporen van het bouwrijp maken van het terrein, voor de late middeleeuwen resten van de Windmolenpoort, de omwalling en omgrachting van de stad aan de veldzijde, percelen met bewoningssporen en gebouwen, uit de nieuwe tijd resten van gebouwen en bewoningssporen op percelen. Tevens werden resten van de oude, uit het straatbeeld verdwenen bestrating verwacht. Buiten deze verwachte sporen werd rekening gehouden met een grote hoeveelheid materiële cultuur.<br>Er zijn tijdens het onderzoek uit de Romeinse tijd resten gevonden van een wegtracé, greppelstructuren en kuilen, waarvan sommigen mogelijk tot grafstructuren hebben behoord, een systeem van greppels heeft mogelijk deel uitgemaakt van een water aan- of afvoer. Het wegtracé was te verdelen in een vroeg-Romeinse en een laat-Romeinse fase, een voortzetting in de (vroege) middeleeuwen kon niet worden aangetoond. De overige Romeinse sporen hebben weinig dateerbaar vondstmateriaal opgeleverd, de greppels die mogelijk tot een waterleiding hebben behoord dateren vermoedelijk uit de vroeg-Romeinse tijd, een greppelstructuur dat mogelijk tot een gebouw of een grafstructuur heeft behoord heeft jonger, laat-Romeins en zelfs vroeg-middeleeuws materiaal opgeleverd. Er zijn geen menselijke resten of duidelijke bijgaven in de mogelijke graven gevonden, waardoor een interpretatie van de kuilen en greppels als grafveld hypothetisch blijft.</p><p>Uit de vroege en volle middeleeuwen is alleen vondstmateriaal aangetroffen, de vroegste sporen van bewoning dateren uit de vroege 14e eeuw en bestaan uit resten van bakstenen kelders ten noorden en ten zuiden van de voormalige Houtstraat. Ten zuiden van de Oude Varkensmarkt dateert de vroegste bebouwing uit de nieuwe tijd B. De Oude Varkensmarkt was oorspronkelijk de locatie van de eerste, aantoonbare omwalling van Nijmegen uit de 13e eeuw. Hiervan is een ca. 18 m brede en nog 3,5 à 4 m diepe, droge gracht aangetroffen. De jongste vondst uit de vullling van de gracht stamt uit de late 15e of begin 16e eeuw, wat correspondeert met de sloop van de 13e-eeuwse stadsmuur in 1525. Vanwege de verstoring van het deelgebied Plein 1944 tot onder het oospronkelijke maaiveld is van de bij deze gracht horende aarden wal en de 13e-eeuwse stadsmuur niets teruggevonden, evenmin van een omwalling bij de Houtstraat, zoals Gorissen die veronderstelde. Aan de veldzijde van deze gracht, ca. 15 m naar het zuiden, zijn de resten van een stadsmuur met muurtoren gevonden, met aan de veldzijde daarvan nog een tweede gracht. Deze konden worden gedateerd in de vroege 15e eeuw. De vondst van deze muur en tweede gracht en de datering ervan leidde tot de conclusie dat hier vanaf de vroege 15e eeuw sprake moet zijn geweest van een dubbele ommuring en omgrachting, totdat de nieuwe, ruimere ommuring van de Voorstad en van het traject Molenpoort - Hezelpoort werd voltooid in de loop van de 16e eeuw.</p><p>In de Broerstraat zijn ten slotte resten aangetroffen van de Windmolenpoort en van een brug voor de voorpoort. De fundering van de poort was vergelijkbaar met die van de oudste Hezelpoort en kan op zijn laatst gedateerd worden in de 13e eeuw.</p>