G'ILDIRAKLI VA GUSENITSALI MASHINALARNING AFZALLIKLARI HAMDA ULARGA QO'YILADIGAN TEXNIK-EKSPLUATATSION TALABLAR

Ushbu maqolada g‘ildirakli va gusenitsali mashinalarning yurish qismi, grunt bilan o‘zaro ta’siri, tortish-ilashish xususiyatlari, harakatchanlik, energiya samaradorligi, manevrchanlik, ta’mirlashga yaroqlilik va xavfsizlik ko‘rsatkichlari IMRAD yondashuvi asosida qiyosiy tahlil qilindi. Tadqiqot materialini xalqaro terramexanika adabiyotlari, off-road transport vositalari dinamikasi bo‘yicha monografiyalar, tajriba ishlari hamda ISO talablariga oid manbalar tashkil etdi. Metod sifatida tizimli adabiyot sintezi, muhandislik ko‘rsatkichlarini normalashtirish va ko‘p mezonli baholash qo‘llanildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, g‘ildirakli mashinalar qattiq va mustahkam yuzalarda yuqori transport tezligi, yaxshi boshqaruvchanlik, soddaroq transmissiya va servis qulayligi bilan ajralib turadi; gusenitsali mashinalar esa kattaroq tayanch yuzasi, pastroq o‘rtacha yer bosimi, yuqori tortish kuchi va yumshoq, nam yoki notekis gruntlarda yaxshiroq o‘tuvchanlik beradi. Tanlovni faqat yurish qismi turiga asoslash yetarli emas: massa, tezlik, gruntning ko‘tarish qobiliyati, qiyalik, burilish radiusi, ish sikli, tormozlash, ROPS, boshqaruv tizimi, shovqin-vibratsiya va texnik xizmat ko‘rsatish omillari birgalikda hisobga olinishi kerak. Maqolada turli ekspluatatsion ssenariylar uchun integrallashgan tanlov algoritmi taklif etilib, uning natijalari jadval va diagrammalar bilan yoritilgan.