การพัฒนาและการทดสอบคุณสมบัติทางจิตวิทยาของเครื่องมือประเมินความเสี่ยงของการกลับมาเป็นซ้ำของอาการซึมเศร้าสำหรับผู้ป่วยโรคซึมเศร้าวัยผู้ใหญ่

โรคซึมเศร้าเป็นโรคที่มีอุบัติการณ์การเกิดของโรคแพร่กระจายไปยังประชากรทั่วโลก ทุกเพศและทุกวัย และยังเป็นปัญหาสุขภาพจิตเรื้อรังที่มีความรุนแรงซึ่งมีลักษณะของการกลับมาเป็นซ้ำของโรคที่พบบ่อย ผู้ป่วยโรคซึมเศร้าต้องการการรักษาและติดตามผลอย่างต่อเนื่อง เช่นเดียวกับประเทศไทยมีเครื่องมือที่ใช้วัดและประเมินหรือคัดกรองเกี่ยวกับภาวะซึมเศร้าหรือโรคซึมเศร้ามีจำนวนมาก เนื่องจากประเทศเริ่มให้ความสำคัญและมีการพัฒนาระบบการดูแลเฝ้าระวังโรคซึมเศร้าในพื้นที่ต่างๆทั่วทั้งประเทศ แต่ยังไม่พบเครื่องมือในการประเมินระดับความเสี่ยงของการกลับมาเป็นซ้ำของอาการซึมเศร้าสำหรับผู้ป่วยไทยโรคซึมเศร้าวัยผู้ใหญ่ ที่พัฒนาจากความเป็นเอกลักษณ์ของวัฒนธรรมไทย การนับถือศาสนาพุทธที่มีอิทธิพลต่อการใช้ชีวิตในสังคมและ ขนบธรรมเนียมความเชื่อของไทย การศึกษาวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาวิจัยแบบผสมวิธี (Mixed Methods Research) รูปแบบเชิงสำรวจเป็นลำดับ (Exploratory Sequential) แบ่งการศึกษาเป็น 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Phase) โดยใช้แบบจำลองชีวภาพจิตสังคม (biopsychosocial model) ของ Garcia-Toro & Aguirre (2007) เป็นฐานในการออกแบบแนวทางให้ได้มาซึ่งข้อมูลเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลเกี่ยวกับประสบการณ์การรับรู้ความเสี่ยงการกลับมาเป็นซ้ำของอาการซึมเศร้าในผู้ป่วยโรคซึมเศร้าวัยผู้ใหญ่ ระยะที่ 2 การศึกษาเชิงปริมาณ (Quantitative Phase) นำผลข้อมูลจากระยะที่ 1 มาพัฒนาองค์ประกอบของเครื่องมือประเมินความเสี่ยงการกลับมาเป็นซ้ำตามกระบวนการสร้างเครื่องมือของ DeVellis (2012) และการทดสอบคุณสมบัติทางจิตวิทยาของเครื่องมือประเมินความเสี่ยงของการกลับมาเป็นซ้ำของอาการซึมเศร้าสำหรับผู้ป่วยโรคซึมเศร้าวัยผู้ใหญ่ เครื่องมือนี้ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญจำนวน 7 คน พบว่าค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหาค่อนข้างสูง (CVI = .86) และผ่านการทดสอบความยากง่ายและความเข้าใจในข้อคำถามในผู้ป่วยโรคซึมเศร้าวัยผู้ใหญ่จำนวน 5 คน ภายหลังการทดสอบคุณสมบัติการวัดทางจิตวิทยา เครื่องมือนี้ประกอบด้วยข้อคำถามจำนวน 20 คำถามเครื่องมือนี้ได้รับการตรวจสอบคุณสมบัติการวัดทางจิตวิทยาโดยเก็บข้อมูลในผู้ป่วยโรคซึมเศร้าวัยผู้ใหญ่ที่เข้ารับการรักษาที่คลินิกสุขภาพจิตและจิตเวช แผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลในเขตสุขภาพที่ 4 จำนวน 515 รายโดยทำการทดสอบความตรงเชิงโครงสร้างด้วยการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจด้วยวิธี Principal Axis Factoring หมุนแกนแบบมุมแหลมโดยมีค่าน้ำหนักองค์ประกอบ มากกว่า .30 และการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยัน ผลการวิเคราะห์พบว่า แบบประเมินความเสี่ยงการกลับมาเป็นซ้ำของภาวะซึมเศร้าประกอบด้วย 3 องค์ประกอบคือ 1) Negative Psychosocial Cultural, Factor 2) Negative Psychosocial Cultural, Factor 3) Coping Behavioral Factor ซึ่งสามารถอธิบายความแปรปรวนได้ 54.86% ผลการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันพบว่า โครงสร้างองค์ประกอบของปัจจัยที่มีความเสี่ยงต่อการมีอาการซึมเศร้าซ้ำมีความสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์อยู่ในเกณฑ์ยอมรับได้ (χ2=150.556, df = 124 (p>.001), RMSEA=.027, และ SRMR =.049. เครื่องมือนี้มีค่าความเชื่อมั่นชนิดความสอดคล้องภายใน (Cronbach’s alpha coefficients) ของแต่ละองค์ประกอบเท่ากับ .574 ถึง .658 และของเครื่องมือทั้งฉบับเท่ากับ .899 นอกจากนี้ยังมีคุณสมบัติในการจำแนกระหว่างกลุ่มของผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่อการมีอาการซึมเศร้าซ้ำกับกลุ่มที่ไม่มีความเสี่ยง โดยทดสอบด้วยสถิติ T-test มีค่าแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.05) การศึกษาครั้งนี้พบว่า มีองค์ประกอบด้านปัจจัยทางชีวภาพที่ต้องตัดออกไปเนื่องจาก ค่าขององค์ประกอบไม่สามารถทดสอบได้ จึงทำให้แบบประเมินความเสี่ยงของการกลับมาเป็นซ้ำของอาการซึมเศร้ามีองค์ประกอบเพียง 3 ด้านเท่านั้นตามที่กล่าวมา เครื่องมือนี้มีค่าความเชื่อมั่น ชนิดความสอดคล้องภายใน ความตรงเชิงเนื้อหา ความตรงเชิงโครงสร้าง อยู่ในเกณฑ์ดี และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการประเมินความเสี่ยงของการกลับมามีอาการซึมเศร้าซ้ำในผู้ป่วยโรคซึมเศร้าวัยผู้ใหญ่ในบริบทของไทย