การเก็บภาษีเงินได้สมมุติจากการมีบ้านอยู่อาศัยของตนเอง

การจัดเก็บภาษีฐานกว้าง (Comprehensive Income Tax) เป็นลักษณะหนึ่งของภาษีที่ดีที่จัดเก็บได้อย่างทั่วถึง มีการลดหย่อนหรือข้อยกเว้นน้อย โดยหากจะเก็บภาษีแบบฐานกว้างแล้วต้องพิจารณาถึงเงินได้สมมุติ (Imputed Income) ด้วย ซึ่งเป็นเงินได้ตามความหมายของนักเศรษฐศาสตร์ โดยรวมถึงเงินได้ทุกชนิดไม่ว่าจะอยู่ในรูปของตัวเงินหรือไม่ และรวมถึงประโยชน์ที่เจ้าของทรัพย์สินได้รับจากการใช้ทรัพย์สินของตนเอง เช่น การใช้บ้านที่ตนเองเป็นเจ้าของสำหรับการอยู่อาศัย เป็นต้น ในปัจจุบันกฎหมายภาษีอากรของประเทศไทยไม่ได้มีการเก็บภาษีเงินได้สมมุติจากการมีบ้านอยู่อาศัยของตนเอง เพราะเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 39 แห่งประมวลรัษฎากร ไม่ได้บัญญัติให้เงินได้พึงประเมินรวมไปถึงเงินได้สมมุติจากการมีบ้านอยู่อาศัยของตนเอง แต่กฎหมายกลับให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีในการลดหย่อนดอกเบี้ยเงินกู้ยืมเพื่อที่อยู่อาศัยและยกเว้นภาษีเงินได้สำหรับเงินได้เท่าที่จ่ายเป็นดอกเบี้ยเงินกู้ยืมเพื่อที่อยู่อาศัย การให้หักลดหย่อนดังกล่าวจึงเป็นการขัดต่อหลักการจับคู่ระหว่างรายได้กับรายจ่าย รวมถึงขัดกับหลักภาษีอากรที่ดีในเรื่องของหลักความเป็นธรรม หลักความเป็นกลาง และหลักอำนวยรายได้ นอกจากนั้น ยังมีสิทธิประโยชน์ทางภาษีอื่นที่มีให้แก่ผู้ที่มีบ้านอยู่อาศัยของตนเอง ตามพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. 2562 ในเรื่องการยกเว้นมูลค่าของฐานภาษีกรณีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างที่ใช้ประโยชน์เป็นที่อยู่อาศัยที่มีเพดานที่สูงถึง 50 ล้านบาท และการกำหนดอัตราภาษีที่ใช้ในการคำนวณภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ที่ใช้ประโยชน์เป็นที่อยู่อาศัยในอัตราที่ต่ำมากเมื่อเทียบกับบริการสาธารณะของท้องถิ่นที่ผู้มีบ้านอยู่อาศัยของตนเองได้รับ จากการศึกษาระบบภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของประเทศเนเธอร์แลนด์ พบว่าประเทศเนเธอร์แลนด์มีการจัดเก็บภาษีเงินได้สมมุติจากการมีบ้านอยู่อาศัยของตนเอง โดยมีการประเมินมูลค่าค่าเช่าสมมุติอย่างเป็นระบบ และนำเงินได้ค่าเช่าสมมุติจากการมีบ้านอยู่อาศัยมารวมเป็นฐานในการคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ส่งผลให้ประเทศเนเธอร์แลนด์ไม่เกิดปัญหาการขัดกับหลักการจับคู่ระหว่างรายได้กับรายจ่าย โดยไม่ทำให้รัฐขาดรายได้จากการให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีด้วยการให้หักดอกเบี้ยจำนองที่อยู่อาศัย และไม่เป็นการขัดต่อหลักความเป็นธรรมที่ปฏิบัติแก่ผู้ที่มีบ้านอยู่อาศัยของตนเองดีกว่าผู้เช่า อีกทั้งยังอำนวยรายได้ให้แก่รัฐและมีความเป็นกลางทางภาษี เมื่อพิจารณาข้อดีจากการเก็บภาษีเงินได้สมมุติจากการมีบ้านอยู่อาศัยของตนเองของประเทศเนเธอร์แลนด์แล้ว จึงอาจเป็นทางเลือกหนึ่งซึ่งหากนำมาปรับใช้กับประเทศไทยแล้วจะทำให้ระบบภาษีเงินได้ของประเทศไทยมีความก้าวหน้าและเป็นธรรมมากยิ่งขึ้น