แนวทางการขับเคลื่อนนโยบายศูนย์บริการแม่เลี้ยงเดี่ยวและครอบครัว: กรณีศึกษาศูนย์เรียนรู้การพัฒนาสตรีและครอบครัวเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพฯ 36 พรรษา จังหวัดชลบุรี

การศึกษาค้นคว้าอิสระในครั้งนี้ ใช้วิธีการศึกษาด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพ ประเภทการศึกษาค้นคว้าข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก มีวัตถุประสงค์เพื่อเพื่อศึกษาผลการดำเนินงานและวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการขับเคลื่อนนโยบายศูนย์บริการแม่เลี้ยงเดี่ยวและครอบครัว เพื่อออกแบบแนวทางการขับเคลื่อนนโยบายฯ ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาประกอบด้วย กลุ่มผู้ปฏิบัติงานและกลุ่มผู้บริหารที่มีส่วนร่วมในการปฏิบัติงานและเกี่ยวข้องในด้านนโยบายศูนย์บริการแม่เลี้ยงเดี่ยวและครอบครัวและกลุ่มเป้าหมายของหน่วยงาน คือ คุณพ่อหรือคุณแม่เลี้ยงเดี่ยว และครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวที่เข้ามาใช้บริการฯ จำนวน 15 คน ใช้วิธีการคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญโดยวิธีการเลือกแบบเจาะจงในกลุ่มผู้ที่เกี่ยวข้องกับที่ตรงตามวัตถุประสงค์ การเก็บข้อมูลใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างเป็นเครื่องมือหลัก รวมถึงการศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้สามารถวิเคราะห์เชิงนโยบายเพื่อเสนอข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า การขับเคลื่อนนโยบายของศูนย์บริการแม่เลี้ยงเดี่ยวและครอบครัวอยู่ระหว่างการขับเคลื่อนนโยบายฯ ซึ่งเป็นการขับเคลื่อนอย่างต่อเนื่องโดยไม่หยุดให้บริการ มีการให้ความช่วยเหลือเพื่อยกระดับให้กลุ่มเป้าหมายมีคุณภาพชีวิตที่ดียิ่งขึ้น โดยปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการดำเนินนโยบายฯ คือ ปัจจัยด้านงบประมาณ บุคลากร บริบทพื้นที่ และด้านความไว้วางใจของผู้ใช้บริการ ซึ่งปัญหา อุปสรรค และข้อท้าทายของการขับเคลื่อนนโยบายฯ คือ การรับรู้ของประชาชนต่อศูนย์บริการแม่เลี้ยงเดี่ยวและครอบครัวอยู่ในระดับที่น้อยมาก ทั้งนี้ การขับเคลื่อนตามนโยบายฯ เป็นเพียงการให้ความช่วยเหลือหรือแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าให้กับกลุ่มเป้าหมายเท่านั้น กลุ่มเป้าหมายจำเป็นจะต้องออกไปใช้ชีวิตของตนเองหรือไปประสบปัญหาเดิมที่ไม่สามารถแก้ไขได้ ซึ่งเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างและไม่สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เห็นผลลัพธ์ได้ในทันที แต่ต้องปลูกฝังความเชื่อต่อการเปลี่ยนแปลงทางนโยบาย ตามแนวคิดเครือข่ายพันธมิตรนโยบาย (ACF) เพื่อให้เกิดแนวทางสำหรับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมได้ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อการขับเคลื่อนนโยบายศูนย์บริการแม่เลี้ยงเดี่ยวและครอบครัว คือ (1) เนื้อหาของนโยบายต้องมีความชัดเจน และสามารถให้ความช่วยเหลือในด้านการได้รับสิทธิ สวัสดิการ หรือข้อมูลที่เป็นประโยชน์ การส่งต่อเพื่อเข้ารับการพัฒนาองค์ความรู้สำหรับการประกอบอาชีพ รวมถึงการสงเคราะห์เป็นเงินทุนสนับสนุนด้านการประกอบอาชีพ เป็นต้น (2) หน่วยงานที่รับผิดชอบหลักจำเป็นจะต้องมีการทำบันทึกข้อตกลง (MOU) ร่วมกับหน่วยงานภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องในด้านการให้ความช่วยเหลือกลุ่มเป้าหมายแม่เลี้ยงเดี่ยวและพ่อเลี้ยงเดี่ยว รวมถึงการบูรณาการการจัดทำฐานข้อมูลแม่เลี้ยงเดี่ยวและพ่อเลี้ยงเดี่ยวร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้มีความชัดเจนและน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น และ (3) การสร้างกลไกในระดับพื้นที่สำหรับการจัดตั้งศูนย์บริการแม่เลี้ยงเดี่ยวในระดับตำบล เพื่อให้ความรู้อย่างเหมาะสม การให้คำปรึกษาในการแก้ไขปัญหา หรือการประสานส่งต่อ ให้กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้สามารถดำเนินการในเชิงลึกได้ โดยใช้กลไกชุมชนเป็นฐาน ซึ่งเป็นการปลูกฝังความเชื่อต่อการเปลี่ยนแปลงนโยบายฯ ในระดับชุมชนได้อีกด้วย เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงนโยบายตั้งแต่ระดับฐานรากที่อยู่ใกล้ชิดกับกลุ่มเป้าหมายมากที่สุด และใช้ความเชื่อต่อการสร้างการเปลี่ยนแปลงทางสังคมต่อไปได้