การธำรงอยู่ของมโนราห์โรงครู: กรณีศึกษาหมู่บ้านเกาะไทร ตำบลทุ่งไทรทอง อำเภอลำทับ จังหวัดกระบี่

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการจัดการความรู้มโนราห์โรงครูในชุมชน และเพื่อเสนอแนะแนวทางในการสงวนรักษามโนราห์โรงครูในชุมชน โดยเลือกใช้กรณีศึกษาหมู่บ้านเกาะไทร ตำบลทุ่งไทรทอง อำเภอลำทับ จังหวัดกระบี่ ผู้วิจัยเลือกใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ผ่านการเก็บข้อมูลทั้งแบบปฐมภูมิ แบบทุติยภูมิ และการสัมภาษณ์กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ประกอบด้วย 1) ครูหมอมโนราห์ในชุมชน 2) ผู้สืบทอด 3) ตัวแทนชุมชน 4) ประชาชนทั่วไปในชุมชน 5) เยาวชนในชุมชน 6) บุคคลในหน่วยงานรัฐบาลที่ส่งเสริมงานศิลปวัฒนธรรมในชุมชน และนำมาวิเคราะห์ร่วมกันจนเกิดองค์ความรู้ใหม่จากการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องพบว่ามโนราห์โรงครู เป็นมโนราห์อีกมิติหนึ่ง เกี่ยวกับบูชาวิญญาณบรรพบุรุษซึ่งมีขั้นตอนพิธีกรรมที่ถูกสืบทอดกันมาจากรุ่นสู่รุ่นอย่างยาวนานของชาวใต้ เชื่อว่าเป็นเรื่องเกี่ยวกับอำนาจเหนือธรรมชาติและสิ่งลี้ลับ สามารถรักษาโรคภัยไข้เจ็บที่แพทย์แผนปัจจุบันไม่สามารถรักษาได้ เป็นต้น ซึ่งผู้วิจัยได้นำมาวิเคราะห์เชื่อมโยงกับการสัมภาษณ์กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเกี่ยวกับมโนราห์โรงครูในชุมชนบ้านเกาะไทร พบว่า มโนราห์โรงครูในชุมชนบ้านเกาะไทรนั้นเพื่อเป็นการตอบสนองความมั่นคงทางด้านจิตใจ การใช้ชีวิต และการประกอบอาชีพ เกี่ยวข้องกับการแก้บน การเซ่นไหว้วิญญาณบรรพบุรุษ สำหรับกระบวนการสืบทอดนั้นพบว่ามโนราห์ใหญ่เป็นบุคคลสำคัญในการถ่ายทอดความรู้ผ่านการร่ายรำการบริกรรมคาถา ขั้นตอนพิธีกรรม ซึ่งสืบทอดผ่านมโนราห์ใหญ่ตามสายมโนราห์ของตน ด้วยการปฏิบัติจริงและจากการบอกเล่า มีคนทรงทำหน้าที่ตอกย้ำความเชื่อนี้จากนามธรรมให้เห็นเป็นรูปธรรมมากขึ้น มีฐานความรู้ที่ปรากฏอยู่ ซึ่งมีองค์ประกอบที่สำคัญคือ มโนราห์ใหญ่ คณะมโนราห์ ท่ารำ บทร้อง อุปกรณ์ในการประกอบพิธี เครื่องดนตรี เครื่องแต่งกาย และผู้เข้าร่วมพิธี ผลการวิจัยได้เสนอแนะแนวทางในการสงวนรักษามโนราห์โรงครูในชุมชนที่ควรเริ่มจากความรู้แบบฝังลึกที่อยู่ในครูหมอมโนราห์หรือผู้สืบทอดโดยใช้กระบวนการและเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือในการสงวนรักษาและถ่ายทอดจากความรู้แบบฝังลึกไปสู่ความรู้แบบเปิดเผยของมรดกวัฒนธรรมมโนราห์โรงครูโดยนำไปอนุรักษ์ไว้ให้อยู่ในรูปแบบของพิพิธภัณฑ์ เพื่อเป็นการสงวนรักษาให้พิธีกรรมนี้ยังคงเป็นที่รู้จักและไม่สูญหายไป