24.122 Zaltbommel - Kapittelbank Sint-Maartenskerk

Naar aanleiding van een publicatie over de geschiedenis van de Sint-Maartenskerk in Zaltbommel rees de vraag over de ouderdom magistraatsbank in de kerk. Deze bank is rond 1600 gebouwd en hierbij zijn delen van een laat-middeleeuwese kapittelbank hergebruikt.
Het doel van dit onderzoek is het jaarringpatroon van de laat-middeleeuwse delen op non-destructieve wijze vast te leggen en te dateren.
De magistraatbank bestaat uit twee rijen van acht stoelen. De laat-middeleeuwse elementen omvatten de stoelen zelf en elementen in de achterste rij. Omdat destructieve bemonstering geen optie was moest gewerkt worden met oppervlakken waar de kopse kant al zichtbaar was.
Deze bleken maar beperkt aanwezig. Eén van de locaties waar deze gevonden konden worden is de panelering vóór de stoelen van de achterste rij. Hier zijn per stoel drie (kwartierse) verticale schotjes aanwezig die enkele centimeters boven de huidige vloer ophouden. De kopse kant bevindt zich aan de onderzijde. Vanwege de bepekte ruimte is een spiegel gebruikt op het jaarringpatroon in beeld te brengen. Deze onderkanten zijn niet afgewerkt en daarom in de meeste gevallen te onregelmatig om zonder ingrijpende maatregelen te preparen. De twee schotjes met de meeste jaarringen en de minst grove zaagsporen zijn opgeschuurd om de jaarringen beter zichtbaar te maken.
De andere locaties waar de kopse kant zichtbaar is, is op de stoelen zelf. Deze kunnen opgeklapt worden, waarbij een wigvormige verdikking aan de onderzijde van een klein zitje vormt. Deze zitjes zijn samen met het zitvlak uit één stuk hout gesneden. Van vier van deze zitjes is het jaarringpatroon vastgelegd. Omdat deze zich in het zicht bevinden was verder preparatie niet mogelijk en is met het bestaande oppervlak gewerkt. Dit betekent dat de jaarringgrenzen niet altijd even goed zichtbaar zijn. Hoewel er geen jaarringen ontbreken in de metingen zijn dit niet de meest nauwkeurige. Verder zorgt de kromming van de oppervlakken voor een vertekening van het jaarringpatroon, waardoor de buitenste jaarringen steeds meer opgerekt worden. Verder moet er rekening mee gehouden worden dat dit een fragmentaire opname van het jaarringatroon is en een groot deel van de aanwezige jaarringen niet vastgelegd kon worden.
Ondanks de beperkingen konden alle elementen gedateerd worden. De twee schotjes kunnen individueel gedateerd worden aan het eind van de 14e eeuw. De vier metingen aan de zitjes laten onderling goede resultaten zien en hiervoor is de middelcurve 24.122.M01 gemaakt. Deze kan gedateerd worden in 1352.
Vanwege de eerder genoemde incomplete aard van de metingen aan de zitjes vallen de einddateringen aanzienlijk eerder dan voor de schotjes.
Spinthout is nergens aanwezig, waardoor afgebakende kapintervallen niet vastgesteld kunnen worden. Gelet op de dateringen van de schotjes aan het eind van de 14e eeuw lijkt het aannemelijk dat het hout ergens in de eerst helft - mogelijk eerste kwart - van de 15e eeuw gekapt is.