ปัญหาและอุปสรรคในการจัดเก็บภาษีสรรพสามิต “ไนต์คลับและดิสโกเธค” ตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560: กรณีศึกษาพื้นที่สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่นครราชสีมา

การศึกษาวิจัย เรื่อง “ปัญหาและอุปสรรคในการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธคของกรมสรรพสามิต ตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 กรณีศึกษาพื้นที่สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่นครราชสีมา” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงสภาพปัญหาและอุปสรรคในการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธคของกรมสรรพสามิต ตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 กรณีศึกษาพื้นที่สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่นครราชสีมา และเพื่อศึกษาและเสนอแนะแนวทางที่เหมาะสมในการแก้ปัญหาการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธค โดยพิจารณาผ่าน 2 ส่วน ที่เป็นปัจจัยสำคัญที่มีผลกระทบต่อการจัดเก็บภาษี ส่วนที่ 1 ผู้มีหน้าที่จัดเก็บภาษี ได้แก่ ด้านกฎหมาย ด้านนโยบายผู้บริหาร ด้านการบริหารจัดการ ด้านบุคลากร และด้านการเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดเก็บภาษี และส่วนที่ 2 ผู้มีหน้าที่เสียภาษีหรือผู้ประกอบกิจการสถานบริการ ได้แก่ ด้านความรู้ ความเข้าใจกฎหมาย ด้านความสมัครใจในการจดทะเบียนและการชำระภาษี และด้านศีลธรรมและการหลบเลี่ยงภาษี เพื่อนำผลจากการศึกษาวิเคราะห์ มาจัดทำข้อเสนอแนะเกี่ยวกับแนวทางที่เหมาะสมในการแก้ปัญหาการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธค การศึกษาวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Methods) โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสาร (Documentary) และจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง จำนวน 14 คน จาก 3 ส่วน ได้แก่ 1) ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญด้านภาษีไนต์คลับและดิสโกเธคของกรมสรรพสามิต 2) ผู้รับผิดชอบในการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธคและปฏิบัติงานในพื้นที่วิจัย ประกอบด้วย สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่นครราชสีมา มีหน้าที่ในการรับจดทะเบียนสรรพสามิตและตรวจสอบภาษี และสำนักงานสรรพสามิตพื้นที่นครราชสีมา สาขาเมือง มีหน้าที่ในการรับชำระภาษีสรรพสามิต และ 3) ผู้ประกอบกิจการสถานบริการในพื้นที่วิจัย ประกอบด้วย ผู้ประกอบกิจการสถานบริการที่จดทะเบียนสรรพสามิตและผู้ประกอบกิจการคล้ายสถานบริการที่ยังไม่ได้จดทะเบียนสรรพสามิตจากผลการศึกษาวิจัย สรุปได้ว่า ปัญหาและอุปสรรคที่ส่งผลต่อการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธคมากที่สุด คือ 1) ด้านกฎหมาย ปัจจัยด้านกฎหมายเป็นแก่นของปัญหา ประเด็นความไม่ชัดเจนของ ข้อกฎหมายสรรพสามิตเป็นอุปสรรคอย่างมากในการบังคับใช้กฎหมาย และไม่สอดคล้องต่อกรอบนโยบายการจัดเก็บภาษีด้านสังคม ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อปกป้องสังคม นอกจากนี้อิทธิพลของพระราชบัญญัติสถานบริการ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2546 ที่กำหนดเขตพื้นที่ Zoning และเวลาเปิด-ปิดทำการ ส่งผลกระทบต่อแรงจูงใจหรือพฤติกรรมของผู้ประกอบกิจการในการหลบเลี่ยงการจดทะเบียนสรรพสามิต 2) ด้านบุคลากร ปัญหาบุคลากรขาดความพร้อมด้านองค์ความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ในการปฏิบัติภารกิจการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธค ที่มีลักษณะพิเศษและมีความซับซ้อนกว่าสินค้าหรือบริการประเภทอื่น รวมถึงมีความเสี่ยงในการปฏิบัติงานที่สูงจากผู้มีอิทธิพล ซึ่งจำเป็นอย่างมากที่บุคลากรต้องมีความพร้อมด้านองค์ความรู้ทางกฎหมาย ความรู้ในเชิงธุรกิจสถานบริการ ที่สามารถวิเคราะห์ช่องโหว่หรืออุปสรรคในการเข้าถึงข้อมูลด้านรายรับหรือรายได้ของกิจการ มีประสบการณ์ในการตรวจสอบและวิเคราะห์ข้อมูลต่าง ๆ 3) ด้านการเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดเก็บภาษี เป็นปัญหาในเชิงการประเมินหรือการวิเคราะห์ปัญหา การจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธคถูกประเมินความสำคัญค่อนข้างต่ำ ทำให้แนวทางในการดำเนินการเป็นตามสถานการณ์มากกว่าจะมุ่งเน้นการทำงานเชิงรุกในการเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บภาษี ตัวแปรที่สำคัญประการหนึ่งคือการตั้งเป้าหมายการจัดเก็บภาษีที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง ซึ่งไม่ก่อให้เกิดแรงผลักดันต่อกรอบการทำงานด้านการเพิ่มประสิทธิภาพ นอกจากนี้ตัวแปรที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือ บุคลากรที่มีความพร้อมในการปฏิบัติงานด้านการตรวจสอบภาษีไม่เพียงพอเมื่อเทียบกับจำนวนผู้ประกอบกิจการสถานบริการ และ 4) ส่วนของผู้มีหน้าที่เสียภาษี “ความสมัครใจหรือศีลธรรมนั้นขึ้นอยู่กับการบังคับใช้กฎหมาย” ผู้ประกอบกิจการมีความรู้และเข้าใจในข้อกฎหมายสรรพสามิตและกฎหมายที่เกี่ยวข้องเป็นอย่างดี และมีแนวทางในการรับมือกับเจ้าหน้าที่สรรพสามิตทั้งการ จดทะเบียน การยื่นชำระภาษี และเทคนิคในการหลบเลี่ยงการถูกตรวจสอบภาษี ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติภารกิจของเจ้าหน้าที่ ทั้งนี้ ผู้ศึกษาได้เสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาและอุปสรรคในการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธค ตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 ดังนี้ 1) ด้านกฎหมาย กรมสรรพสามิตต้องแก้ไขเพิ่มเติมในส่วนของคำอธิบายลักษณะองค์ประกอบของประเภทที่ 17.01(1) สถานบริการประเภทไนต์คลับ ดิสโกเธค ผับ บาร์ หรือค็อกเทลเลาจน์ ให้มีความชัดเจน และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ในการจัดเก็บภาษีตามกรอบนโยบายด้านสังคม (Society) ของกรมสรรพสามิต 2) ด้านบุคลากร กรมสรรพสามิตต้องจัดให้มีการอบรมเชิงปฏิบัติการ (ภาคทฤษฎีและการปฏิบัติจริง) สำหรับบุคลากรหรือเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานเกี่ยวกับกฎหมายและวิธีปฏิบัติสำหรับงานด้านการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธคโดยเฉพาะเจาะจงอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเพิ่มศักยภาพและความสามารถของบุคลากรให้ มีความพร้อมด้านองค์ความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ 3) ด้านการเพิ่มประสิทธิภาพ กรมสรรพสามิตต้องให้ความสำคัญและทบทวนหลักเกณฑ์ของการตั้งเป้าหมายการจัดเก็บภาษีและตัวชี้วัดของสำนักงานสรรพสามิตในแต่ละระดับ ที่มุ่งส่งเสริมหรือมุ่งเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดเก็บภาษีให้อยู่บนพื้นฐานของข้อมูลในทุกมิติ อาทิเช่น ข้อมูลเชิงสถิติ (ผลการจัดเก็บภาษีและจำนวนผู้ประกอบการ) ข้อมูลเฉพาะด้านธุรกิจแต่ละประเภทสินค้าหรือบริการและอัตราภาษี ข้อมูลเชิงนโยบายหรือกฎหมาย เป็นต้น และการตั้งเป้าหมายต้องสร้างความท้าทาย (Challenge) ต่อการปฏิบัติมากขึ้น รวมถึงการตั้งเป้าหมายตามหลักการ SMART มาปฏิบัติใช้อย่างจริงจังและเป็นรูปธรรมมากขึ้น วิเคราะห์ข้อมูลจัดเก็บภาษีกับข้อเท็จจริงของสินค้าหรือบริการในแต่ละประเภทให้ดี 4) การปรับโครงสร้าง (Restructure) ของระบบและกระบวนงานด้านการจัดเก็บภาษีไนต์คลับและดิสโกเธค กรมสรรพสามิตต้องให้ความสำคัญต่อประเด็นปัญหาการจัดเก็บภาษีที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงและไม่สอดคล้องต่อพิกัดอัตราการจัดเก็บภาษีสรรพสามิต และ 5) ส่วนผู้มีหน้าที่เสียภาษีหรือผู้ประกอบกิจการสถานบริการ (1) การปฏิบัติภารกิจอย่างเป็นระบบและการบังคับใช้กฎหมายสรรพสามิตอย่างเข้มข้น และเป็นธรรม จะเป็นเครื่องมือในการกระตุ้นให้ผู้ประกอบกิจการมีความตระหนักถึงหน้าที่ในการเสียภาษีและบทลงโทษสำหรับการหลบเลี่ยงภาษี (2) ด้านปัญหาการเรียกรับผลประโยชน์หรือส่วยของเจ้าหน้าที่รัฐสีเทา กรมสรรพสามิตต้องเปิดช่องทางในการรับฟังปัญหา หรือสร้างการมีส่วนร่วมของผู้ประกอบกิจการสถานบริการและผู้ประกอบกิจการคล้ายสถานบริการ เพื่อร่วมกันหาแนวทางในการแก้ปัญหาหรืออุปสรรคต่าง ๆ และสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ประกอบกิจการให้สามารถเสียภาษีได้อย่างเต็มใจ (3) กรมสรรพสามิตต้องประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องอย่างจริงจังในการร่วมมือกันตรวจสอบและแก้ไขปัญหาในประเด็นการเรียกรับผลประโยชน์โดยเจ้าหน้าที่รัฐสีเทาหรือส่วยให้เป็นรูปธรรม ซึ่งเป็นอุปสรรคที่สำคัญในการเสียภาษีให้กับรัฐ ไม่ให้รั่วไหลไปกับการจ่ายส่วย