การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานที่รัฐธรรมนูญรับรองโดยปราศจากเงื่อนไข: ปัญหาการใช้การตีความสิทธิขั้นพื้นฐานในระบบกฎหมายไทย

สิทธิขั้นพื้นฐาน หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าสิทธิทางรัฐธรรมนูญ หมายถึง สิทธิของปัจเจกบุคคลที่มีต่ออำนาจมหาชนแห่งรัฐ กล่าวคือ เป็นสิทธิที่ประชาชนได้รับการรับรองและคุ้มครอง โดยมีลักษณะเป็นสิทธิที่ประชาชนใช้ยันรัฐ เพื่อป้องกันมิให้รัฐใช้อำนาจในลักษณะที่เป็นการกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของปัจเจกบุคคล โดยสิทธิที่ได้รับการรับรองเอาไว้ในรัฐธรรมนูญนี้ โดยส่วนใหญ่จะเป็น “สิทธิในเสรีภาพ” ซึ่งสิทธิในลักษณะดังกล่าวจะทำให้บุคคลที่เป็นผู้ทรงสิทธิสามารถใช้เสรีภาพของตนได้อย่างอิสระตราบเท่าที่รัฐธรรมนูญได้รับรองไว้ และก่อให้เกิดความผูกพันต่อบุคคลอื่นให้มีหน้าที่ที่จะไม่ละเมิดการใช้เสรีภาพตามรัฐธรรมนูญของบุคคลนั้นจากการศึกษาพบว่า การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานสามารถแบ่งออกได้เป็นสองประเภท ได้แก่ การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานโดยตรงจากบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ คือ การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานที่ปรากฏในถ้อยคำของบทบัญญัติที่รับรองสิทธิขั้นพื้นฐานในเรื่องนั้นเองและการจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานโดยสิทธิขั้นพื้นฐานหรือคุณค่าที่ถูกรับรองเอาไว้ การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานประเภทต่อมา ได้แก่ การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานโดยอ้อมจากบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ คือ การที่บทบัญญัติในรัฐธรรมนูญซึ่งได้รับรองสิทธิขั้นพื้นฐานในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเอาไว้ได้มีการกำหนดเงื่อนไขไว้เป็นการเฉพาะให้ฝ่ายนิติบัญญัติสามารถไปตรากฎหมายจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานเพื่อให้เป็นไปตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด สิทธิขั้นพื้นฐานที่รัฐธรรมนูญรับรองโดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิเป็นรูปแบบหนึ่งของการจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานโดยตรงจากบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ โดยสิทธิขั้นพื้นฐานในประเภทนี้ไม่ใช่สิทธิขั้นพื้นฐานที่รัฐธรรมนูญรับรองเอาไว้อย่างเด็ดขาด หรือไม่สามารถถูกจำกัดได้เลย เพราะว่าในทางวิชาการนั้น เป็นที่ยอมรับกันว่าไม่มีสิทธิขั้นพื้นฐานใดที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้โดยเด็ดขาดและไม่สามารถจะถูกจำกัดได้ จะมีก็เพียงสิทธิขั้นพื้นฐานที่กฎหมายไม่ได้บัญญัติเงื่อนไขในการให้ฝ่ายนิติบัญญัติตรากฎหมายจำกัดสิทธิเท่านั้น ปัจจุบันมีความเห็นในทางวิชาการฝ่ายข้างมาก เห็นว่า แม้บทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญจะบัญญัติรับรองสิทธิขั้นพื้นฐานในบางประการเอาไว้โดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิ แต่ก็ยังคงต้องมีการกำหนดฐานในทางกฎหมายโดยฝ่ายนิติบัญญัติด้วยกฎหมายชั้นพระราชบัญญัติ (หรือรัฐบัญญัติ) เพื่อเป็นฐานในการจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนอยู่นั่นเอง เนื่องจากหากบุคคลหรือรัฐสามารถอ้างขอบเขตการใช้สิทธิขั้นพื้นฐานดังกล่าวเพื่อจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานในเรื่องนั้นๆ ได้โดยตรง อาจส่งผลให้การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานเช่นว่านั้นสามารถกระทำได้โดยง่ายดายยิ่งกว่าการจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานประเภทอื่นๆ ที่รัฐธรรมนูญกำหนดเงื่อนไขให้อำนาจแก่ฝ่ายนิติบัญญัติตรากฎหมายขึ้นเพื่อจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐาน อย่างไรก็ตาม ในการตรากฎหมายเช่นว่านั้น ฝ่ายนิติบัญญัติไม่มีดุลพินิจอิสระที่จะตรากฎหมายเพื่อจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานเรื่องใดก็ได้ แต่จะต้องตรากฎหมายภายใต้วัตถุประสงค์เพื่อคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐาน หรือคุณค่าอื่นๆ ที่ได้รับการรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญเท่านั้นในระบบกฎหมายไทย รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ได้บัญญัติรับรองสิทธิขั้นพื้นฐานโดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิเอาไว้ในมาตรา 25 ซึ่งรับรองเสรีภาพทั่วไป มาตรา 31 ซึ่งรับรองเสรีภาพในการนับถือศาสนาและการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา และมาตรา 34 วรรคสองซึ่งรับรองเสรีภาพทางวิชาการ โดยบัญญัติเงื่อนไขในการจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานดังกล่าวเอาไว้โดยตรงในบทบัญญัติทั้งสามมาตราข้างต้น จึงก่อให้เกิดปัญหาขึ้นในทางปฏิบัติว่า ในระบบกฎหมายไทย การที่จะจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานซึ่งรัฐธรรมนูญรับรองไว้โดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิ จะสามารถกระทำได้เมื่อใด จำต้องตรากฎหมายในระดับพระราชบัญญัติขึ้นหรือไม่ นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาบทบัญญัติมาตรา 26 ซึ่งเป็นบทบัญญัติที่กำหนดขอบเขตของการใช้เงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานแล้วพบว่า มีการบัญญัติถ้อยคำที่ไม่ชัดเจนและก่อให้เกิดปัญหาในการใช้และการตีความรัฐธรรมนูญว่า การจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานที่จะต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไขที่จะต้องไม่ขัดต่อหลักนิติธรรม ไม่เพิ่มภาระหรือจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลเกินสมควรแก่เหตุ ไม่กระทบต่อศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และต้องระบุเหตุผลความจำเป็นในการจำกัดสิทธิและเสรีภาพไว้ด้วย นั้น จะนำมาใช้เฉพาะเมื่อฝ่ายนิติบัญญัติดำเนินการตรากฎหมายในส่วนที่รัฐธรรมนูญรับรองโดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิเท่านั้น ไม่ใช้ในกรณีที่บทบัญญัติของรัฐธรรมนูญที่รับรองสิทธิขั้นพื้นฐานในเรื่องนั้นๆ กำหนดเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิเอาไว้แล้ว หรือจะต้องนำมาใช้พิจารณาประกอบการตรากฎหมายที่มีผลเป็นการจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานหรือสิทธิและเสรีภาพของประชาชนในทุกกรณี ไม่ว่าจะเป็นการตรากฎหมายตามเงื่อนไขการตรากฎหมายจำกัดสิทธิที่รัฐธรรมนูญกำหนด หรือตรากฎหมายขึ้นเพื่อจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานที่รัฐธรรมนูญรับรองโดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิวิทยานิพนธ์นี้จึงเสนอว่า ต้องมีการตรากฎหมายในระดับพระราชบัญญัติขึ้นเสียก่อนที่รัฐจะสามารถจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานที่รัฐธรรมนูญรับรองโดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิได้ และควรแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการใช้และการตีความวิธีการในการจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานที่รัฐธรรมนูญรับรองโดยปราศจากเงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิและขอบเขตของการใช้เงื่อนไขในการตรากฎหมายจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานดังกล่าว