โรงมหรสพแห่งการลงทัณฑ์ทรมาน: บทบาทและการดำเนินงานของพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ในสังคมไทย

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาที่มา เป้าหมาย บริการ และการเล่าเรื่องของพิพิธภัณฑ์เรือนจำในประเทศไทยและต่างประเทศ และสำรวจความคาดหวังและความเห็นต่อการดำเนินงานและการเล่าเรื่องของพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ในปัจจุบัน ใช้แนวคิดมรดกแห่งความทุกข์ทรมาน (Dark Heritage) และแนวคิดการเล่าเรื่อง (Storytelling) ผู้เขียนใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มเป้าหมายที่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ จังหวัดนนทบุรี ได้แก่ ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านพิพิธภัณฑ์หรือประวัติศาสตร์ราชทัณฑ์ และผู้เยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์จากการศึกษาพบว่า พิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์มีเป้าหมายการดำเนินงานเพื่อบันทึกประวัติศาสตร์งานราชทัณฑ์ เล่าวิธีปฏิบัติต่อนักโทษผ่านการลงทัณฑ์ที่เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา และสร้างความมั่นใจให้กับสังคมว่านักโทษที่พ้นโทษไปแล้วจะอยู่ร่วมกับสังคมได้อย่างเหมาะสม ทั้งนี้ การเกิดขึ้นของพิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์ยังมีความเชื่อมโยงกับกระบวนการสร้างภาพลักษณ์ของกรมราชทัณฑ์อย่างแข็งขัน ในขณะที่ความคิดเห็นของผู้เยี่ยมชมกลับสะท้อนให้เห็นว่า ความพยายามใช้พิพิธภัณฑ์ราชทัณฑ์เป็นเครื่องมือสร้างภาพลักษณ์ให้แก่กรมราชทัณฑ์ยังไม่บรรลุผลอย่างที่คาดหวัง แต่ในทางกลับกัน กิจกรรมที่ได้รับการตอบรับจากสังคมในเชิงบวก คือ ร้านหับเผย ซึ่งเป็นพื้นที่เปิดโอกาสให้สังคมเห็นประโยชน์ของการให้โอกาสผู้ต้องขังในการพัฒนาตนเอง อันเป็นปัจจัยสำคัญต่อการลดอคติและลดช่องว่างทางสังคมระหว่างองค์กรราชทัณฑ์กับคนในสังคม