Leeuwarden Spoorlijn Leeuwarden- Groningen Bureau-onderzoek

ADC ArcheoProjecten heeft een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied spoorlijn Leeuwarden – Groningen. Langs dit traject zijn drie deeltrajecten onderzocht. Hier zullen perrons worden aangelegd dan wel verlengd, fietsenstallingen worden uitgebreid en zal het spoor worden verbreed.In deelgebied 3 (Zuidhorn – Hoogkerk) worden van noordwest naar zuidoost vier zones onderscheiden. Op een keileemopduiking met een dekzanddek en plaggendek worden in het dekzand archeologische resten verwacht vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen. Het vondstniveau wordt verwacht onderin het plaggendek en in de top van de oorspronkelijke C-horizont; hier wordt ook wel van „cultuurlaag‟ gesproken. Aan en direct onder maaiveld kunnen archeologische waarden aanwezig zijn uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.Er zijn hiervoor op basis van historische kaarten geen concrete aanwijzingen. Op de keileem, op 40 tot 120 cm –mv, kunnen archeologische waarden aanwezig zijn uit het Midden-Paleolithicum. Het vondstniveau wordt verwacht in het keizand op het keileem. Mogelijk is de bodem ter plaatse opgehoogd en verstoord bij de aanleg en inrichting van de spoorlijn. Tot hoe diep deze verstoring reikt is niet bekend.In en op de kwelderafzettingen in deelgebied 3 worden archeologische waarden vanaf de IJzertijd verwacht. Ook in terpachtige ophogingen die zijn opgeworpen op deze afzettingen kunnen waarden vanaf de IJzertijd worden verwacht. Deze ophogingen kunnen zijn afgedekt door recentere afzettingen. Het vondstniveau wordt dus verwacht vanaf maaiveld, maar ook in overslibde niveaus.De resten manifesteren zich naar verwachting als een archeologische laag. Aan maaiveld is een dergelijke laag opgenomen in de bouwvoor en derhalve niet meer te herkennen. Mogelijk is de bodem verstoord bij de aanleg en inrichting van de spoorlijn. Tot hoe diep deze verstoring reikt is niet bekend.In het uiterste zuidoosten van deelgebied 3 ligt dekzand (de rug van Tynaarlo) aan het maaiveld, al dan niet afgedekt door een dun kleidek. In de top van het dekzand kunnen archeologische waarden aanwezig zijn daterend uit perioden vanaf het Laat-Paleolithicum. Tot wanneer het dekzand voorafgaand aan de veenvorming bewoonbaar is geweest, is niet bekend. Mogelijk is de bodem verstoord bij de veenontginning en de aanleg en inrichting van de spoorlijn. Tot hoe diep deze verstoring reikt is niet bekend.ADC ArcheoProjecten adviseert om in drie zones in deelgebied 3 (Zuidhorn – Hoogkerk) een inventariserend veldonderzoek uit te voeren door middel van een verkennend booronderzoek, teneinde inzicht te krijgen in de gaafheid van de bodem, de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden en met als doel kansarme zones uit te sluiten en kansrijke zones te selecteren voor eventuele volgende fasen. Daarnaast kan worden aangetoond of de bodem intact is of verstoord. De aan- of afwezigheid van archeologica wordt niet door middel van een verkennend booronderzoek onderzocht. Het betreft de uiterste noordwestelijke zone, waar een keileemopduiking is gelegen, het zuidoostelijke deel van het tracé, waar kwelderafzettingen zijn gelegen en de rug van Tynaarlo in het uiterste zuidoosten. Geadviseerd wordt om de 50 meter een boring te zetten. Ter plaatse van AMK-terrein 5344 en de rug van Tynaarlo dient een grotere boordichtheid te worden aangehouden. De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een Plan van Aanpak (PvA).ADC ArcheoProjecten adviseert tijdens de graafwerkzaamheden ter plaatse van de vijf middeleeuwse dijklichamen in deelgebied 3 een archeologische begeleiding uit te voeren teneinde inzicht te krijgen in wijze van aanleg en onderhoud. De archeologische begeleiding dient hetzelfde doel als een opgraving. Dit betekent dat bij de civiele werkzaamheden aangetroffen vondsten of archeologische sporen worden geregistreerd en, in zover de werkzaamheden dat toelaten, worden gedocumenteerd. De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE). Het verdient verder de aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 53 van de Monumentenwet.6 ADC ArcheoProjecten adviseert om deelgebieden 1 (Leeuwarden Centraal Station) en 2 (Leeuwarden Achter de Hoven) en de zone met afzettingen van de voormalige Lauwerszee in deelgebied 3 vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Het is echter niet volledig uit te sluiten dat binnen het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 53 van de Monumentenwet.De archeologisch adviseur van de gemeente Zuidhorn is van mening dat voor de getij oeverwal van de Oude Riet een hoge archeologische verwachting geldt voor waarden vanaf de Late Middeleeuwen. De archeologisch adviseur adviseert hier vervolgonderzoek aan in de vorm van een verkennend booronderzoek.De gemeente Groningen adviseert op de rug van Tynaarlo om de 25 m een boring te zetten.