Leeuwarden Spoorlijn Leeuwarden- Groningen Bureau-onderzoek

ADC ArcheoProjecten heeft een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied spoorlijn Leeuwarden – Groningen. Langs dit traject zijn drie deeltrajecten onderzocht. Hier zullen perrons worden aangelegd dan wel verlengd, fietsenstallingen worden uitgebreid en zal het spoor worden verbreed.In deelgebied 3 (Zuidhorn – Hoogkerk) worden van noordwest naar zuidoost vier zones onderscheiden. Op een keileemopduiking met een dekzanddek en plaggendek worden in het dekzand archeologische resten verwacht vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen. Het vondstniveau wordt verwacht onderin het plaggendek en in de top van de oorspronkelijke C-horizont; hier wordt ook wel van „cultuurlaag‟ gesproken. Aan en direct onder maaiveld kunnen archeologische waarden aanwezig zijn uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.Er zijn hiervoor op basis van historische kaarten geen concrete aanwijzingen. Op de keileem, op 40 tot 120 cm –mv, kunnen archeologische waarden aanwezig zijn uit het Midden-Paleolithicum. Het vondstniveau wordt verwacht in het keizand op het keileem. Mogelijk is de bodem ter plaatse opgehoogd en verstoord bij de aanleg en inrichting van de spoorlijn. Tot hoe diep deze verstoring reikt is niet bekend.In en op de kwelderafzettingen in deelgebied 3 worden archeologische waarden vanaf de IJzertijd verwacht. Ook in terpachtige ophogingen die zijn opgeworpen op deze afzettingen kunnen waarden vanaf de IJzertijd worden verwacht. Deze ophogingen kunnen zijn afgedekt door recentere afzettingen. Het vondstniveau wordt dus verwacht vanaf maaiveld, maar ook in overslibde niveaus.De resten manifesteren zich naar verwachting als een archeologische laag. Aan maaiveld is een dergelijke laag opgenomen in de bouwvoor en derhalve niet meer te herkennen. Mogelijk is de bodem verstoord bij de aanleg en inrichting van de spoorlijn. Tot hoe diep deze verstoring reikt is niet bekend.In het uiterste zuidoosten van deelgebied 3 ligt dekzand (de rug van Tynaarlo) aan het maaiveld, al dan niet afgedekt door een dun kleidek. In de top van het dekzand kunnen archeologische waarden aanwezig zijn daterend uit perioden vanaf het Laat-Paleolithicum. Tot wanneer het dekzand voorafgaand aan de veenvorming bewoonbaar is geweest, is niet bekend. Mogelijk is de bodem verstoord bij de veenontginning en de aanleg en inrichting van de spoorlijn. Tot hoe diep deze verstoring reikt is niet bekend.ADC ArcheoProjecten adviseert om in drie zones in deelgebied 3 (Zuidhorn – Hoogkerk) een inventariserend veldonderzoek uit te voeren door middel van een verkennend booronderzoek, teneinde inzicht te krijgen in de gaafheid van de bodem, de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden en met als doel kansarme zones uit te sluiten en kansrijke zones te selecteren voor eventuele volgende fasen. Daarnaast kan worden aangetoond of de bodem intact is of verstoord. De aan- of afwezigheid van archeologica wordt niet door middel van een verkennend booronderzoek onderzocht. Het betreft de uiterste noordwestelijke zone, waar een keileemopduiking is gelegen, het zuidoostelijke deel van het tracé, waar kwelderafzettingen zijn gelegen en de rug van Tynaarlo in het uiterste zuidoosten. Geadviseerd wordt om de 50 meter een boring te zetten. Ter plaatse van AMK-terrein 5344 en de rug van Tynaarlo dient een grotere boordichtheid te worden aangehouden. De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een Plan van Aanpak (PvA).ADC ArcheoProjecten adviseert tijdens de graafwerkzaamheden ter plaatse van de vijf middeleeuwse dijklichamen in deelgebied 3 een archeologische begeleiding uit te voeren teneinde inzicht te krijgen in wijze van aanleg en onderhoud. De archeologische begeleiding dient hetzelfde doel als een opgraving. Dit betekent dat bij de civiele werkzaamheden aangetroffen vondsten of archeologische sporen worden geregistreerd en, in zover de werkzaamheden dat toelaten, worden gedocumenteerd. De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE). Het verdient verder de aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 53 van de Monumentenwet.6 ADC ArcheoProjecten adviseert om deelgebieden 1 (Leeuwarden Centraal Station) en 2 (Leeuwarden Achter de Hoven) en de zone met afzettingen van de voormalige Lauwerszee in deelgebied 3 vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Het is echter niet volledig uit te sluiten dat binnen het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 53 van de Monumentenwet.De archeologisch adviseur van de gemeente Zuidhorn is van mening dat voor de getij oeverwal van de Oude Riet een hoge archeologische verwachting geldt voor waarden vanaf de Late Middeleeuwen. De archeologisch adviseur adviseert hier vervolgonderzoek aan in de vorm van een verkennend booronderzoek.De gemeente Groningen adviseert op de rug van Tynaarlo om de 25 m een boring te zetten.ADC考古项目（ADC ArcheoProjecten）已为吕伐登-格罗宁根铁路（spoorlijn Leeuwarden – Groningen）规划区域开展了案头考古调查（bureauonderzoek）。该线路沿线共涉及三个子区段，本次调查区段将实施站台新建或延长、自行车停车场扩建及轨道拓宽工程。 在第三子区域（祖德霍恩-霍赫克，Zuidhorn – Hoogkerk）内，从西北至东南可划分为四个区段。在一处带有砂质覆盖层（dekzanddek）与草皮覆盖层（plaggendek）的硬粘土层露头（keileemopduiking）上，砂质沉积层中有望发现旧石器时代晚期（Laat-Paleolithicum）至中世纪早期（Vroege Middeleeuwen）的考古遗存。推测出土层位位于草皮覆盖层底部及原生C层顶部，该层亦被称为"文化层（cultuurlaag）"。在地表及紧邻地表之下，可能存在中世纪晚期（Late Middeleeuwen）至近代（Nieuwe tijd）的考古遗存，目前尚无历史地图可提供相关佐证。 在距地表40至120厘米的硬粘土层中，有望发现旧石器时代中期（Midden-Paleolithicum）的考古遗存，推测出土层位位于硬粘土层之上的砂质层中。铁路修建与整治过程中，该区域土壤可能被抬升并扰动，目前尚不清楚扰动深度。 在第三子区域的潮滩沉积物（kwelderafzettingen）及其上堆筑的类人工土墩（terpachtige ophogingen）中，有望发现铁器时代（IJzertijd）的考古遗存。这类堆筑体可能被后期沉积物覆盖，因此出土层位推测始于地表，亦可能存在于淤积层位（overslibde niveaus）中。遗存形态预计为考古地层，地表处的此类地层已被耕作层覆盖，无法直接识别。铁路修建与整治过程中，该区域土壤可能被扰动，目前尚不清楚扰动深度。 在第三子区域的最东南部，地表出露砂质沉积层（dekzand，即蒂纳洛脊（rug van Tynaarlo）），其上可能覆盖有薄层粘土层。该砂质沉积层顶部有望发现旧石器时代晚期以来的考古遗存，目前尚不清楚泥炭形成期（veenvorming）之前该砂质层可被人类利用的截止时间。泥炭开垦（veenontginning）及铁路修建与整治过程中，该区域土壤可能被扰动，目前尚不清楚扰动深度。 ADC考古项目建议，在第三子区域（祖德霍恩-霍赫克）的三个区段内开展勘查性野外考古调查（inventariserend veldonderzoek），采用勘探钻探调查（verkennend booronderzoek）的方式，以实现两大目标：一是厘清土壤完整性、景观形态单元及其对古代人类选址的影响；二是排除低潜力区段，筛选出高潜力区段以供后续阶段开展工作。此外，该调查可验证土壤是否保存完好或已遭扰动，但勘探钻探调查无法直接检测考古遗存的存在与否。 本次调查涉及的三个区段分别为：西北部最外侧的硬粘土层露头分布区、线路东南部的潮滩沉积物分布区，以及最东南部的蒂纳洛脊。建议钻探间距为50米；在AMK场地5344及蒂纳洛脊区域，应缩小钻探间距。本次工作的具体内容需在实施计划（Plan van Aanpak, PvA）中明确。 ADC考古项目建议，在第三子区域内的五处中世纪堤岸遗迹（dijklichamen）开展考古伴随发掘，以了解其修建与维护方式。考古伴随发掘的目标与正式考古发掘一致，即对民用工程施工中发现的遗存或遗迹进行记录，并在施工条件允许的情况下完成归档。本次工作的具体内容需在经主管部门审批的需求方案（Programma van Eisen, PvE）中明确。此外，建议提醒土方工程承包商需按照《文物法》（Monumentenwet）第53条的规定，向主管部门上报考古发现。 ADC考古项目建议，准予第一子区域（吕伐登中央车站，Leeuwarden Centraal Station）、第二子区域（吕伐登后霍芬，Leeuwarden Achter de Hoven）及第三子区域内原劳弗斯海（Lauwerszee）潮滩沉积物分布区开展预设开发活动。但无法完全排除在调查区域内仍存在未被发现的考古遗存的可能，因此仍需提醒土方工程承包商按照《文物法》第53条的规定上报考古发现。 祖德霍恩市政府（gemeente Zuidhorn）考古顾问认为，老里特潮汐岸堤（getij oeverwal van de Oude Riet）区域存在极高的中世纪晚期以来的考古遗存潜力，建议开展勘探钻探调查作为后续工作。 格罗宁根市政府（gemeente Groningen）建议在蒂纳洛脊区域以25米的间距布设钻探点位。