Plangebied Plaglocaties Geuldal te Oud-Valkenburg, Schin op Geul, Mechelen, Epen, Banholt en Vijlen, gemeenten Valkenburg a/d Geul, Gulpen-Wittem, Eijsden- Margraten en Vaals. Archeologisch vooronderzoek:

<p> In opdracht van Viforis/Kragten heeft RAAP in maart 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm
van een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd voor het plangebied
Plaglocaties Geuldal te Oud-Valkenburg, Schin op Geul, Mechelen en Epen in de gemeenten
Valkenburg a/d Geul en Gulpen-Wittem.
<p> In het kader van natuurontwikkeling – hoofdzakelijk het herstel van kalkgraslanden – zijn
Viforis/Kragten en Natuurmonumenten voornemens plagwerkzaamheden te gaan uitvoeren op 6 5
locaties (nrs. 0-64) in en rondom het Geuldal en de dalen van zijbeken van de Geul (gemeenten
Eijsden-Margraten, Valkenburg a/d Geul, Gulpen-Wittem, Vaals). Ter hoogte van deelgebied 65 wordt
een berg afgespoelde grond dat nu tegen de wand ligt verwijderd.
<p> Op basis van de resultaten van een eerder bureauonderzoek (Vaessen, 2024) is geadviseerd om voor
een aantal deelgebieden een vervolgonderzoek uit te voeren in vorm van een verkennend
booronderzoek en deels een veldkartering. Specifiek gaat het om deelgebieden 21, 30/31, 34-38,
32/58/59/60, 40 en 56/57, 41/42 en 61, 44-46, 48/54, 49/52/53, 50, 51, 62/63 en 64, en 65. In totaal zijn
68 boringen gezet. Een veldcheck is uitgevoerd bij deelgebieden 23-24. In aanvulling hierop is een
veldbezoek gebracht aan deelgebied 25-28. Dit deelgebied grenst direct aan een rijksmonument. Doel
van het bezoek was om in te schatten of de werkzaamheden in potentie (indirecte) risico’s k unnen
opleveren voor dit rijksmonument.
<p> Resultaten
<p> Een aantal deelgebieden liggen in het beekdal van de Geul (32/58/59/60, 49/52/53, 51), de Kleine Geul
(48/54), de Fröschebron (50) en de Mechelderbeek (62-63 en 64). In alle deelgebieden bestaat de
bodem hoofdzakelijk uit een mix van colluvium en jonge beekafzettingen. In deelgebied 32/58/59/60 is
wel een mogelijke (zeer natte) kronkelwaardrug aangetroffen in drie boringen (18, 20 en 21). In
deelgebied 64 is in één boring (63) vanaf 75 cm -mv een begraven A-horizont aangetroffen. In
deelgebied 40/56/57 is direct onder de bouwvoor een dun pakket vroegpleistocene klei aanwezig met
meteen daaronder kalksteen. In de naastgelegen deelgebied 34-38 is geen sprake meet van een intact
pakket pleistocene klei, maar van verspoelde klei (colluvium) dat van de hoger gelegen
landschapsdelen is afgespoeld. In deelgebied 65, tot slot, zijn in één boring aan de bovenzijde van de
klif (boring 1) aanwijzingen waargenomen van de vorming van een B-horizont in löss. In boring 3 is
daarnaast vermoedelijk een klein droogdal aangeboord. Aan de voet van de klif lag de kalksteen vrijwel
direct aan het oppervlak, hoewel in boring 2 nog wel wat colluvium is aangetroffen. In de overige
deelgebieden is over het algemeen sprake van kalksteenhellinggronden met daaronder kalksteen.
<p> Op basis van de onderzoeksresultaten en de beperkte diepte van de ingrepen wordt de kans klein
geacht dat bij de geplande werkzaamheden archeologische resten worden aangetroffen. Uitzondering
hierop vormt het gebied rondom boring 1 (deelgebied 65), maar hier vinden geen werkzaamheden
plaats. In deelgebied 32/58/59/60 is daarnaast een kleine kronkelwaardrug aanwezig direct onder
maaiveld. Afhankelijk van de datering kan het niet volledig worden uitgesloten dat hier op enig moment
(tijdelijke) bewoning heeft plaatsgevonden. Toch lijkt de kans hierop klein gezien de locatie midden in het beekdal. De begraven A-horizont in deelgebied 64 ligt diep genoeg om niet bedreigd te worden
door de geplande werkzaamheden.
<p> Advies
<p> Op grond van de onderzoeksresultaten kunnen de volgende adviezen worden gegeven:
• Er zijn geen aanwijzingen dat de geplande ingrepen invloed hebben op potentieel aanwezige
archeologische resten. Vervolgonderzoek is niet aan de orde.
• Voor deelgebieden 30, 31, 34, 35, 36/37/38, 40, 41, 42, 50, 56 en 57 wordt geadviseerd de
dubbelbestemming archeologie te laten vervallen. Voor deelgebieden 32/58/59/60, 44-46.
48/54, 49/52/53. 51, 62/63, 64 en 65 wordt geadviseerd de werkzaamheden vrij te geven, maar
de dubbelbestemming te behouden.
• Voor deelgebieden 65 en 25-28 gelden er echter wel een aantal aanbevelingen. Voor
deelgebied 65:
o In principe is aanvullend onderzoek niet noodzakelijk. Wel is het te adviseren om na
afloop van de werkzaamheden het veld af te lopen om te bepalen of toch nog losse
vuurstenen artefacten aanwezig zijn.
o In deelgebied 65 moet daarnaast rekening gehouden worden met de aanwezige ‘hol tes
en een ‘abri’. De kleine grotten zijn ontstaan als gevolg van mergelwinning vanaf de
middeleeuwen. Recent onderzoek heeft gesuggereerd dat ook de abri uit deze periode
stamt. In de mergel zijn daarnaast (opgevulde) schachten aanwezig die in het verleden
zijn gebruikt bij vuursteenwinning. De werkzaamheden hebben in principe geen directe
invloed. Wel bestaat er instortingsgevaar. Hier dient rekening mee gehouden te
worden. Geadviseerd wordt om niet te zwaar materieel in te zetten. Ook is het aan te
raden om tijdens de werkzaamheden enkele meters afstand te houden van de ingang
van de abri en de andere ingangen.
o Voor de aan- en afvoer van grond en materiaal op deelgebied 65 wordt geadviseerd
om zoveel mogelijk gebruik te maken van bestaande wegen, zeker ter hoogte van de
(rijks)monumentterreinen. Dit zou echter geen probleem mogen zijn. Daar waar dit
onverhoopt niet mogelijk is, wordt geadviseerd om bijvoorbeeld gebruik te maken van
een platenbaan die worden aangelegd op het maaiveld.
o Indien onverwacht potentiële archeologische vondsten worden aangetroffen, dienen de
werkzaamheden (tijdelijk) te worden stilgelegd en wordt direct contact opgenomen met
de archeologisch uitvoerder.
• Deelgebieden 25-28
o In deze deelgebieden wordt geadviseerd geen verder onderzoek te laten plaatsvinden.
o De werkzaamheden vinden zich ver genoeg af van de vuursteenmijnen. Zodoende is
de kans op beschadiging van het rijksmonument nihil. Wel mag het rijksmonument niet
worden betreden met zwaar materieel. De begrenzing wordt aangegeven door de
boomgrens.
o Voor de aan- en afvoer van grond en materiaal op deelgebied 65 wordt geadviseerd
om gebruik te maken van de Sint Jansbosweg. Dit is ook een logische aan- en
afvoerroute vanwege de directe aansluiting op de N595.
o Indien onverwacht potentiële archeologische vondsten worden aangetroffen, dienen de
werkzaamheden (tijdelijk) te worden stilgelegd en wordt direct contact opgenomen met
de archeologisch uitvoerder.
<p> Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Valkenburg a/d
Geul en Gulpen-Wittem, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.