Images van de publicaties over de Nederlandse volkstellingen 1795-1971

In 1795 werd de eerste landelijke volkstelling in ons land gehouden en in 1971 de laatste. De volkstellingen (VT's) bevatten een schat aan historische, sociaal-economische, demografische en culturele gegevens. In totaal zijn in de vorige twee eeuwen een kleine 200 banden met ruim 42.000 bladzijden aan tabellen (en toelichtingen daarop) gepubliceerd. In de bibliotheek en het archief van het CBS bevinden zich daarnaast nog enkele honderdduizenden bladen met ongepubliceerd materiaal over de laatste drie Volkstellingen (1947, 1960 en 1971). Van de tellingen van 1960 en 1971 zijn digitale bestanden bewaard gebleven. Volkstellingen vormen de bakermat van de officiële statistieken. Vóór de oprichting van het CBS in 1899 was de volkstelling praktisch het enige statistische onderzoek dat afzonderlijk werd ingesteld ter onderbouwing van overheidstaken. Op de ervaring hiermee opgedaan kon het CBS voortbouwen. De publicaties over de volkstellingen 1795-1971 behoren tot de meest geraadpleegde statistieken van het CBS. De boeken dragen dan ook de sporen van veelvuldig gebruik waardoor de kwaliteit ervan steeds meer dreigt te worden aangetast. Om voor de toekomst de gebruiksmogelijkheden te behouden heeft het CBS daarom ter gelegenheid van zijn honderdjarig bestaan samen met het Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten (NIWI) alle publicaties van deze tellingen als beeld gedigitaliseerd en opgeslagen op CD-ROM. Afzonderlijk is aandacht besteed aan de Volkstelling 1899, waarbij de cijfermatige gegevens één voor één digitaal zijn opgeslagen. Hierdoor kon de gebruiker zelf bepaalde tabellen samenstellen met behulp van het CBS-programma StatLine. Deze telling van 1899 vormt in de reeks volkstellingen een van de rijkste bronnen van statistische informatie. De versie van de software op de Cd-roms, waaronder StatLine, is nu niet meer bruikbaar. Het werkte destijds onder Windows 95. Uitgebreide gegevens over Volkstelling 1899, waaronder doorzoekbare pdf-bestanden en Excelbestanden, zijn beschikbaar in de dataset ‘Results of the eighth population census in the Kingdom of the Netherlands, December 31st 1899’ op DANS Data Station Social Sciences and Humanities, http://dx.doi.org/10.17026/dans-29f-vhgx. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten (NIWI) werkten in de periode 1997-1999 samen aan het project 'Digitalisering Nederlandse Volkstellingen 1795-1971'. Het NIWI was een instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), dat als centrale doelstelling heeft het beter beschikbaar maken van wetenschappelijke informatie ten behoeve van het Nederlands wetenschappelijk onderzoek. Volkstellingen vormen een uiterst belangrijke bron voor sociaal-wetenschappelijk en historisch onderzoek. Door het digitaliseren van de Nederlandse Volkstellingen worden de bronnen niet alleen veel beter raadpleegbaar, maar kon de telling van 1899 ook direct verder worden bewerkt en geanalyseerd. Deze publicatie op Cd-roms is de eerste publicatie met gedigitaliseerde gegevens van de Nederlandse volkstellingen. Aan latere projecten voor het digitaliseren van gegevens van volkstellingen is vanaf 2005 deelgenomen door DANS, het nationale expertisecentrum en repository voor onderzoeksdata. DANS is een instituut van KNAW en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Het heeft de missie om hergebruik van onderzoeksdata te bevorderen en daarmee ook de kwaliteit van de wetenschap. DANS is in die zin de opvolger van het NIWI.