การปรับตัวจากกลุ่มประมงพื้นบ้านมาเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคม: กรณีศึกษา กลุ่มวิสาหกิจชุมชนศูนย์เรียนรู้เพื่อการท่องเที่ยวบ้านปลาธนาคารปู

การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการของการปรับตัวจากกลุ่มประมงพื้นบ้านมาเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคม และเพื่อศึกษาปัจจัยเงื่อนไขที่เกื้อหนุน และไม่เกื้อหนุนต่อการปรับตัวของกลุ่มประมงพื้นบ้านมาเป็นการท่องเที่ยวโดยชุมชนในรูปแบบวิสาหกิจเพื่อสังคม ใช้วิธีศึกษาเชิงคุณภาพ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากแหล่งข้อมูล 2 แหล่ง คือ แหล่งข้อมูลทุติยภูมิที่เน้นเอกสารราชการของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องและแหล่งข้อมูลปฐมภูมิ จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 9 คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ประกอบด้วย เครื่องมือบันทึกข้อมูลเพื่อเก็บรายละเอียด แบบสัมภาษณ์แบบ กึ่งโครงสร้างสำหรับการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตแบบมีส่วนร่วมและการทำกระบวนการกลุ่ม เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพที่พรรณนาศึกษาปรากฏการณ์ที่ผ่านมาของกลุ่มประมงพื้นบ้าน การปรับตัวและดำรงอยู่แนวโน้มการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงในอนาคต ที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงกับคนชุมชนทั้งในมิติเชิงเศรษฐกิจและมิติเชิงสังคม ตลอดจนคุณภาพชีวิต มุ่งเน้นการศึกษางานเชิงพื้นที่ของวิสาหกิจชุมชน สินค้าและบริการ การบริหารจัดการองค์กรในชุมชนโดยการเก็บรวบรวมข้อมูล 2 แหล่ง แหล่งข้อมูลทุติยภูมิจากเอกสารหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง และจากแหล่งข้อมูลปฐมภูมิผลการศึกษาพบว่า กลุ่มประมงพื้นบ้านในชุมชนบางสระเก้ามีกระบวนการของการปรับตัวจากกลุ่มประมงพื้นบ้านมาเป็นวิสาหกิจเพื่อสังคม 5 ขั้นตอน คือ 1) การสร้างให้เกิดความตระหนักของปัญหา 2) การรวมกลุ่มและการสร้างกลุ่ม 3) การดำเนินกิจการของกลุ่ม 4) การถอดบทเรียนของกลุ่มและชุมชนและ 5) การขยายผลความสำเร็จที่เกิดขึ้น โดยปัจจัยที่เกื้อหนุนให้เกิดการปรับตัวประกอบด้วย 1) การตระหนักรู้ในปัญหาของชุมชนเองในลักษณะระเบิดจากภายใน 2) การสนับสนุนด้านการบริหารจัดการความรู้ในชุมชน เช่น การให้ความรู้ด้านการตลาดด้วยระบบพี่เลี้ยง และ 3) เครือข่ายทางสังคมและการสนับสนุนทางสังคม ทั้งหน่วยงานภาครัฐในพื้นที่ สถาบันการศึกษา และโดยเฉพาะอย่างยิ่งหน่วยงานภาคเอกชน อย่าง บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด และปัจจัยที่ไม่เกื้อหนุนให้เกิดการปรับตัว ประกอบด้วย 1) ข้อจำกัดเรื่องคน คือความไม่รู้และการขาดความเข้าใจในปัญหาของสมาชิก เช่น สมาชิกมีความสามารถในการทำกับข้าว แต่ขาดประสบการณ์ในการใช้อุปกรณ์ในการประกอบอาหารเพื่อใช้ผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ของชุมชน 2) ข้อจำกัดเรื่องงบประมาณ คือแหล่งเงินทุนที่จะใช้ในการพัฒนาให้เกิดการเปลี่ยนแปลง เช่น การพัฒนาพื้นที่ในการผลิตสินค้า งบประมาณที่จะใช้สร้างระบบตลาดให้ชุมชนและ 3) ข้อจำกัดเรื่องวัตถุดิบที่จะใช้ในการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชน