Archeologisch onderzoek Eckeltsebeek OS15 EARTH Integrated Archaeology Rapporten 253

In opdracht van Waterschap Limburg heeft EARTH Integrated Archaeology in november en december 2022 een archeologisch onderzoek uitgevoerd aan twee tracés van de Eckeltsebeek in Bergen, gemeente Bergen. De concrete aanleiding voor het onderzoek is de herprofilering van de Eckeltsebeek. Uit voorgaand onderzoek is gebleken dat het plangebied archeologische resten kan bevatten uit de late Prehistorie t/m de Nieuwe tijd. Het plangebied ligt volgens de gemeentelijke archeologische beleidskaart van de Gemeente Bergen (2012) in een twee beleidscategorieën, nl. categorie 4 en categorie 5. De eerste categorie (4) betreft gebieden met een hoge archeologische verwachting. Hier is onderzoek verplicht bij bodemingrepen dieper dan 40 cm met een verstoringsoppervlakte groter dan 250 m2. De tweede categorie (5) betreft gebieden met een middelhoge archeologische verwachting, naoorlogse woonwijken, en industrieterreinen met een hoge verwachting. Deze zones zijn onderzoeksplichtig bij een verstoringsdiepte dieper dan 40 cm met een verstoringsoppervlakte van meer dan 2500 m2. Om de te verwachte archeologische resten in het plangebied conform de richtlijnen van de Nederlandse archeologie te documenteren en te behouden (in situ of ex situ) is er door het Bevoegd Gezag (BG) besloten om een archeologische begeleiding te laten uitvoeren ten tijde van de civieltechnische werkzaamheden. Het landschappelijke onderzoek heeft aangetoond dat de er in de ondergrond verschillende oude lopen en aftakkingen van de Eckeltsebeek aanwezig zijn. Eén van deze beekvullingen kan op basis van het aanwezige aardewerk gedateerd worden in de 19de of 20ste eeuw. Het grootste deel van de vondsten betreft metaalvondsten uit de Tweede Wereldoorlog. Het gaat met name om Britse ontstekingsmechanismes, patroonhulzen, en granaatonderdelen die zijn afgevuurd van een locatie buiten het plangebied. Hoogstwaarschijnlijk zijn deze het restant van de gevechten in de winter van 1944-1945, waarbij kasteel Bleijenbeek is verwoest. De meest opmerkelijke vondst is die van twee massieve aangepunte eikenhouten palen uit de 15de of 16de eeuw (14C-datering: 1447 – 1523 AD en 1453 – 1525 AD). Deze palen zijn aangetroffen in de (fossiele) bedding van Eckeltsebeek en dienden waarschijnlijk als fundering voor een tot nu toe onbekende watermolen. Eerder onderzoek, circa 2 km ten westen van de huidige locatie, heeft gelijkaardige resten aangetroffen van een watermolen uit de 14de of 15de eeuw. Naast de massieve palen zijn er verschillende kleinere weidepalen aangetroffen in lineair verband. Een van deze palen is via 14C geplaatst in de 18e of 19e eeuw. De locatie van deze palen(rij) komt sterk overeen met de historische loop van de gekanaliseerde Eckeltsebeek. Hierdoor is het waarschijnlijk dat deze palen diende oeverbeschoeiing.本数据集相关考古工作由林堡水利署（Waterschap Limburg）委托，EARTH综合考古事务所（EARTH Integrated Archaeology）于2022年11月至12月，在贝亨市镇（gemeente Bergen）境内的埃克尔茨贝克河（Eckeltsebeek）两段河道迹线上开展。本次考古调查的直接动因是埃克尔茨贝克河的河道整治工程。此前的考古研究表明，该规划区内可能存在晚史前时期至近代的考古遗存。根据贝亨市镇2012年发布的市级考古政策地图，该规划区划入两类考古政策范畴：其一为第4类区域，即高考古潜力区，针对扰动深度超过40厘米、扰动面积大于250平方米的土方作业，需强制开展考古调查；其二为第5类区域，即中高考古潜力区，涵盖战后居民区与高潜力工业用地，针对扰动深度超过40厘米、扰动面积大于2500平方米的作业，需强制开展考古调查。为按照荷兰考古规范对规划区内预期出土的考古遗存进行记录与保存（原位（in situ）或异位（ex situ）保存），主管当局（Bevoegd Gezag, BG）决定在土建工程实施期间开展考古监理工作。地貌勘察结果显示，地下埋藏有埃克尔茨贝克河的多条古河道与支流。其中一处河相沉积可根据出土陶器判定年代为19世纪或20世纪。本次出土遗物以二战时期的金属器物为主，具体包括英国产点火装置、弹壳以及榴弹部件，上述器物均为从规划区外发射后遗留的残骸，大概率属于1944-1945年冬季战役的遗存，当时布莱延贝克城堡（kasteel Bleijenbeek）被彻底摧毁。本次最具标志性的发现为两根15世纪或16世纪的大型削尖橡木桩，经碳十四测年（14C-datering）结果分别为1447年至1523年，以及1453年至1525年。两根桩木发现于埃克尔茨贝克河的（化石）沉积层中，推测曾作为迄今未被记载的水磨的地基。此前在该地点以西约2公里处的考古调查中，曾发现过14世纪或15世纪水磨的同类遗存。除大型桩木外，调查人员还在线性排布区域内发现了多根小型牧场桩，其中一根经碳十四测年判定为18世纪或19世纪。该桩列的位置与渠化后的埃克尔茨贝克河历史河道高度吻合，因此推测其曾作为河岸护堤使用。