ผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ (AI) ต่อประสิทธิภาพในการทำงานสอบบัญชีภายนอก

การค้นคว้าอิสระนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของ AI ในกระบวนการสอบบัญชี วิเคราะห์ว่าการนำ AI มาใช้สามารถเพิ่มประสิทธิภาพและช่วยให้บรรลุเป้าหมายการสอบบัญชีได้จริงหรือไม่ รวมถึงศึกษาประโยชน์ ข้อบกพร่อง และแนวทางการพัฒนาในอนาคตงานวิจัยนี้ใช้การวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กับกลุ่มตัวอย่างซึ่งเป็นผู้สอบบัญชีในประเทศไทยจำนวน 17 ท่าน จากหลากหลายองค์กร โดยมีทั้งบริษัท Big 4, บริษัทจำกัดทั่วไป และหน่วยงานรัฐบาลผลการวิจัยพบว่า AI มีบทบาทในฐานะ "ผู้ช่วย" ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานได้อย่างมีนัยสำคัญ ประโยชน์ที่เด่นชัดที่สุดคือการประหยัดเวลาและลดแรงงานในงานที่มีความเป็นกิจวัตร และงานที่ต้องใช้แรงงานมาก นอกจากนี้ยังช่วยทำให้ตรวจสอบข้อมูลได้อย่างครอบคลุม และช่วยจำกัดขอบเขตในการทำงาน ทำให้กระบวนการทำงานมีทิศทางและเป็นระบบมากขึ้น อย่างไรก็ตาม การนำ AI มาใช้ยังมีอุปสรรคและข้อควรระวังสำคัญ ได้แก่ ความเสี่ยงเรื่องความปลอดภัยและการรั่วไหลของข้อมูลลูกค้าเมื่อใช้ open-source AI (เช่น ChatGPT, Gemini) ข้อมูลที่ได้จาก AI อาจมีความผิดพลาดและขาดความน่าเชื่อถือ ทำให้ผู้สอบบัญชีต้องเสียเวลาตรวจสอบซ้ำ นอกจากนี้การพึ่งพา AI มากเกินไปอาจส่งผลให้ผู้สอบบัญชีลดการใช้ทักษะการคิดวิเคราะห์ การใช้ดุลพินิจของผู้สอบบัญชี (Judgement) และขาดความสงสัยเยี่ยงผู้ประกอบวิชาชีพ (Professional Skepticism) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการสอบบัญชีสรุปได้ว่า AI ยังไม่สามารถทดแทนมนุษย์ได้ในขั้นตอนที่ต้องใช้ดุลพินิจของผู้สอบบัญชี และความสงสัยเยี่ยงผู้ประกอบวิชาชีพ รวมถึงงานภาคสนาม การให้ความเห็นผ่านการลงนามในงบการเงิน และการสร้างปฏิสัมพันธ์กับลูกค้าและเพื่อนร่วมงาน ดังนั้นผู้สอบบัญชีจึงใช้ AI เป็นผู้ช่วยหรือผู้แนะแนวทางในการทำงาน แต่ต้องมาทำงานต่อยอดด้วยตนเอง และไม่ละทิ้งการใช้ดุลพินิจและความสงสัยเยี่ยงผู้ประกอบวิชาชีพผู้สอบบัญชีต้องการให้ AI ในอนาคตมีฐานข้อมูลที่เป็นปัจจุบันมากขึ้น สามารถให้คำตอบที่ถูกต้องและน่าเชื่อถือมากขึ้น รักษาความปลอดภัยของข้อมูลได้อย่างแน่นอน มีประสิทธิภาพในการสแกนเอกสารมากขึ้น ช่วยทำงานเฉพาะทางที่เกี่ยวกับการสอบบัญชีและจับทุจริตได้