แนวทางการจัดการพื้นที่ส่วนกลางในชุมชนรายได้น้อยที่สนับสนุนการเรียนรู้ทางธรรมชาติสำหรับเด็กประถมศึกษาในบริบทชานเมืองกรุงเทพมหานคร: กรณีศึกษา ปทุมธานีโมเดล

กรุงเทพมหานครและปริมณฑลมีความหนาแน่นในการเป็นแหล่งงานและที่อยู่อาศัยจึงส่งผลทำให้เกิดปัญหาสัดส่วนพื้นที่สีเขียวหรือพื้นที่ธรรมชาติไม่เพียงพอต่อสัดส่วนประชากร โดยเฉพาะกลุ่มคนรายได้น้อยที่มีข้อจำกัดการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ กอปรกับการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ใกล้บ้านเป็นประเด็นที่สังคมให้ความสนใจ เช่น การมีสวน 15 นาทีตามนโยบายของกรุงเทพมหานครซึ่งธรรมชาติสามารถเป็นสื่อที่ต้นทุนต่ำและช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ให้เด็กได้เป็นอย่างดี งานวิจัยนี้นำเสนอแนวทางการศึกษาและจัดการพื้นที่ส่วนกลางในชุมชนรายได้น้อยที่สนับสนุนการเรียนรู้ทางธรรมชาติสำหรับเด็กประถมศึกษาในบริบทชานเมืองกรุงเทพมหานคร : กรณีศึกษาชุมชนบ้านมั่นคง ปทุมธานีโมเดล การศึกษานี้ประกอบด้วย 3 ส่วน ส่วนแรกเป็นการวิจัยโดยได้ศึกษาแนวคิดการใช้ธรรมชาติเพื่อการเรียนรู้สำหรับเด็ก ส่วนที่สองเป็น การสัมภาษณ์แบบกึ่งมีโครงสร้างผู้เกี่ยวข้องเชิงนโยบายด้านการพัฒนาพื้นที่เพื่อการเรียนรู้ และ ผู้ใช้งานพื้นที่ธรรมชาติเชิงความคิดเห็นถึงสภาพแวดล้อมในการอนุญาตให้เด็กใช้งาน และส่วนสุดท้าย เป็นการสัมภาษณ์และทำกิจกรรมวิจัยอย่างมีส่วนร่วม (participatory action research) ผ่านการเล่นเกมกระดาน (board game) กับเด็กในชุมชน ซึ่งผลจากการวิจัยพบว่า องค์ประกอบของพื้นที่ส่วนกลางมี 3 รูปแบบคือ พื้นที่สีเขียว และพื้นที่สนับสนุนที่ส่งเสริมให้เกิดกิจกรรมภายในชุมชนและพื้นที่ว่างที่แทรกตัวด้วยธรรมชาติ โดยการใช้เครื่องมือวิจัยเกมกระดานที่สามารถช่วยในการเก็บข้อมูลเบื้องต้นด้านพฤติกรรมการเล่น และทำให้ผู้ออกแบบพื้นที่ส่วนกลางเห็นความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ รวมทั้ง การรับรู้องค์ประกอบจากธรรมชาติเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้ใช้งานในพื้นที่ทั้ง 3 รูปแบบ จากการเล่นเกมกระดานส่งผลให้สภาพแวดล้อมเพื่อการเรียนรู้มีลักษณะเป็นพื้นที่เชื่อมต่อของความรู้ให้คนได้มีโอกาสในการมีปฏิสัมพันธ์ร่วมกันมีพื้นที่สร้างความรู้ สร้างโอกาสในการทำธุรกิจของชุมชนทำให้เด็กมีการรับรู้ถึง 4 รูปแบบ ได้แก่ รูปแบบที่ 1 การรับรู้พื้นที่ที่ถูกจัดสรรในการสร้างความรู้ รูปแบบที่ 2 การรับรู้พื้นที่สนับสนุนจากพื้นที่ธรรมชาติรอบๆ รูปแบบที่ 3 การรับรู้พื้นที่ธรรมชาติในการสร้างรายได้ของผู้ใหญ่ รูปแบบที่ 4 การรับรู้พื้นที่ว่างที่แทรกตัวด้วยธรรมชาติ ส่งผลทั้งเด็กในการเล่นและเรียนรู้ธรรมชาติ และผู้ปกครองในการดูแลเด็กและใช้ประโยชน์สาธารณะของพื้นที่ส่วนกลางที่มีธรรมชาติเป็นส่วนประกอบในชุมชนรายได้น้อยในชานเมืองกรุงเทพมหานครและพื้นที่อื่นๆในบริบทใกล้เคียงกัน