SANOAT KORXONALARIDA SHOVQIN VA TEBRANISH XAVFINI KAMAYTIRISHNING KOMPLEKS MUHANDISLIK-MUHOFAZA YECHIMLARI VA ULARNING TIBBIY-BIOLOGIK SAMARADORLIGI

Ushbu kengaytirilgan ilmiy-tadqiqot ishida og‘ir va yengil sanoat korxonalarida (mashinasozlik, metallga ishlov berish, kompressor stansiyalari, to‘qimachilik hamda tog‘-kon sanoati sexlarida) texnologik jarayonlar natijasida hosil bo‘ladigan ishlab chiqarish shovqini va tebranishlarining (vibratsiyaning) tarqalish qonuniyatlari hamda ularning ishchilar organizmiga salbiy ta’siri chuqur tadqiq etilgan. Ishda akustik va vibratsion xavf omillarini kamaytirishga qaratilgan kompleks muhandislik-muhofaza yechimlari: manbada tebranishni so‘ndirish (prujinali va rezina-elastik vibroizolyatorlar), akustik ekranlash, g‘ovak-teshikli va ko‘p qatlamli tovush yutuvchi materiallarni (bazalt tola, perforatsiyalangan panellar) qo‘llash hamda masofaviy avtomatlashtirilgan boshqaruv kabinalarini loyihalash metodikalari keltirilgan.O‘tkazilgan kompleks eksperimental va hisob-kitob tadqiqotlari SanPiN No 0025-22 hamda GOST 12.1.003-83 talablari asosida oktav chastota yo‘laklarida (63 Hz dan 8000 Hz gacha) tahlil qilindi. Sanoat sharoitida o‘tkazilgan 12 oylik sinov natijalari shuni ko‘rsatdiki, taklif etilgan muhandislik muhofaza tizimlarining joriy etilishi ish zonasidagi umumiy shovqin darajasini 18–24 dBA ga pasaytirdi, poydevor va uskuna korpusidagi tebranish tezlanishi amplitudasini 2.5–3.2 baravarga kamaytirdi. Bu esa ishchilar orasida kasbiy karlar va vibratsiya kasalligi kelib chiqish xavfini 90–92% ga qisqartirdi va smena davomida mehnat unumdorligini 14–18% ga oshirish imkonini berdi.