มาตรการทางกฎหมายในการสร้างหลักประกันสิทธิแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ในการมีสิทธิได้รับแสงสว่าง (right to light)

กรุงเทพมหานครเป็นเมืองที่มีประชากรอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น เมื่อสภาพเศรษฐกิจและสังคมเจริญขึ้นอย่างต่อเนื่องอันส่งผลต่อความต้องการใช้พื้นที่สำหรับการอยู่อาศัยหรือสำหรับการทำธุรกิจ ประกอบกับปริมาณพื้นที่ไม่เพียงพอสำหรับรองรับความต้องการทั้งหมดอันเป็นข้อจำกัดด้านการใช้พื้นที่ ส่งผลให้เกิดการปรับตัวโดยการใช้ปริมาณพื้นที่ในแนวนอนน้อยลงและเพิ่มปริมาณพื้นที่ในแนวตั้งมากขึ้น เช่น การก่อสร้างอาคารสูงเชิงพาณิชย์ หรือคอนโดมิเนียน เป็นต้น ทั้งผู้อาศัยเดิมที่ต้องการดัดแปลงหรือต่อเติมอาคารเพิ่มสูงขึ้น อาจก่อให้เกิดความเสี่ยงในการก่อสร้าง ดัดแปลง หรือต่อเติมอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างอื่นใดขึ้นใหม่ที่จะปิดกั้นทางแสงส่องไปยังพื้นที่ข้างเคียงได้การอยู่อาศัยภายในอาคารโดยไม่ได้รับแสงอาทิตย์ ไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบต่อภาระค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น ยังส่งผลกระทบต่อสุขภาพของผู้อยู่อาศัยหลายประการ เนื่องจากแสงอาทิตย์เป็นปัจจัยที่สำคัญและจำเป็นต่อการดำรงชีวิต ช่วยให้นอนหลับได้อย่างปกติสุข ป้องกันภาวะซึมเศร้าและสมองเสื่อม เสริมสร้างให้กระดูกแข็งแรง ป้องกันโรคกระดูกพรุน ฆ่าเชื้อก่อโรคบางชนิด นอกจากนี้ยังสามารถนำพลังงานแสงอาทิตย์มาเปลี่ยนเป็นพลังงานไฟฟ้าเพื่อใช้ในตัวอาคาร ดังนั้น หากผู้อยู่อาศัยใดได้รับผลกระทบจากการดำเนินการก่อสร้างอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างอื่นอันปิดกั้นทางแสงส่องมาภายในอาคาร ย่อมสร้างความเดือดร้อนหลายประการแก่ผู้นั้น ทั้งยังตัดโอกาสในการติดตั้งแผงโซลาเซลล์เพื่อประหยัดค่าไฟฟ้าอีกด้วยสำหรับประเทศไทยที่มีการก่อสร้าง ดัดแปลง ต่อเติมอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างอันปิดกั้นทางแสงอาทิตย์ส่องไปยังอสังหาริมทรัพย์และเจ้าของอสังหาริมทรัพย์นั้นนำคดีข้อพิพาทขึ้นสู่ศาล พบว่าศาลยุติธรรมได้มีการพยายามตีความกฎหมายเรื่องละเมิดเพื่อคุ้มครองสิทธิในการได้รับแสงสว่างและสร้างความเป็นธรรมแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกปิดกั้นทางแสงอาทิตย์ส่อง อีกทั้งพบว่าประเทศไทยไม่มีบทบัญญัติกฎหมายในการคุ้มครองสิทธิในการได้รับแสงสว่างแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์เป็นการเฉพาะ มีเพียงการพยายามตีความกฎหมายที่บังคับใช้อยู่เพื่อประกันสิทธิโดยศาลยุติธรรม ดังนั้น เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่อาศัยอยู่ก่อนจำต้องแบกรับความเสี่ยงไปตลอดว่าจะมีการก่อสร้าง ดัดแปลง หรือต่อเติมอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างอื่นใดขึ้นใหม่ที่จะปิดกั้นทางแสงของตนเนื่องจาก สิทธิในการดำรงชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี การเข้าถึงสิ่งแวดล้อมที่สะอาดดี ต่อสุขภาพและยั่งยืนได้รับการยอมรับว่าเป็นสิทธิมนุษยชนสากลอย่างหนึ่ง จึงต้องพิจารณาถึงตราสารระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน สิทธิในสุขภาพ และสิทธิในทรัพย์สิน นอกจากนี้ ยังพิจารณาเปรียบเทียบกฎหมายประเทศอังกฤษที่มีการยอมรับสิทธิในแสงสว่าง (Right to Light) เป็นทรัพยสิทธิ และประเทศญี่ปุ่นที่มีแนวความคิดนิชโชเค็ง (nisshōken) ซึ่งยอมรับการมีสิทธิในการได้รับแสงอาทิตย์ (Right to Sunlight) ในฐานะพลเมือง พร้อมทั้งตีความสิทธิในแสงสว่างเป็นสิทธิในการแสวงหาความสุข (the pursuit of happiness) ตามบทบัญญัติรัฐธรรมนูญวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งศึกษาถึงมาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยที่บังคับใช้ในปัจจุบัน โดยวิเคราะห์ถึงข้อจำกัดและข้อบกพร่องในการประกันสิทธิแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ในการมีสิทธิได้รับแสงสว่าง ศึกษาหลักการและแนวคิดเกี่ยวกับสิทธิในแสงสว่าง และความตระหนักถึงสิทธิในแสงสว่าง โดยผลการศึกษาจะนำไปสู่ข้อเสนอแนะให้ประเทศไทยจำเป็นต้องแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติกฎหมาย เช่น การแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติกฎหมายประมวลแพ่งและพาณิชย์เรื่องภาระจำยอมที่ได้มาโดยอายุความ เป็นต้น และจำเป็นต้องเพิ่มเติมกฎเกณฑ์บางประการโดยอาศัยอำนาจบทบัญญัติกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ จึงจะสามารถสร้างหลักประกันสิทธิแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ในการมีสิทธิได้รับแสงสว่างได้โดยมีประสิทธิภาพอย่างแท้จริง