Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) Taatsendijk, Utrecht (TAD01)

In juli en september 2025 heeft de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht een archeologisch bureau- en booronderzoek uitgevoerd aan de Taatsendijk te Utrecht, in de gemeente Utrecht. De aanleiding van het onderzoek is het voornemen om een mobiliteitshub te ontwikkelen aan de Taatsendijk in Papendorp. De oppervlakte van het toekomstige gebouw is circa 7.500 m2. Het is niet exact bekend hoe diep de graafwerkzaamheden zullen gaan, maar in ieder geval dieper dan 0,3 m -mv. Tevens wordt het parkeergebouw gefundeerd op palen.
Op de archeologische beleidskaart liggen direct tegen het noordwestelijke deel van het toekomstige gebouw de resten van een molen die bij eerder onderzoek zijn aangetroffen en in de bodem bewaard zijn gebleven (behoud in situ). In hoeverre rondom de bekende resten nog andere archeologische sporen aanwezig zijn die met de molen samenhangen is niet bekend. Het overige deel van het plangebied ligt in een gebied met archeologische verwachtingswaarde 5. Voor deze waarde geldt een vrijstellingsgrens voor grondwerkzaamheden tot 500 m2 en dieper dan 30 cm -mv. Op basis van de omvang van de graafwerkzaamheden voor de nieuwe parkeergarage wordt de vrijstellingsgrens overschreden en is het uitvoeren van een archeologisch vooronderzoek verplicht.
Uit het bureauonderzoek blijkt dat binnen het plangebied archeologische resten vanaf de bronstijd tot en met de vroege middeleeuwen kunnen worden verwacht. In de ondergrond is de Houten stroomrug aanwezig, een crevasse-systeem met zijn eigen oeverwallen. De iets hoger gelegen oeverafzettingen langs de crevassegeulen zijn aantrekkelijke locaties geweest voor bewoning in het verleden. Ook na het inactief worden van de crevasse blijven de stroomruggen als relatief hoger gelegen zones in het landschap achter en zijn de zandige kleien aantrekkelijk voor landbouw en bewoning. In het noordelijk deel van het plangebied worden resten uit de nieuwe tijd van de Taatse molen en het daarbij behorende erf verwacht.
In de boringen blijkt dat de crevasse-afzettingen met de verschillende vegetatiehorizonten aanwezig zijn. De kans op het aantreffen van vindplaatsen uit de periode bronstijd – vroege middeleeuwen zoals geformuleerd in het bureauonderzoek blijft gehandhaafd.
Op basis van de resultaten van het booronderzoek wordt binnen het plangebied archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd, dat voor het noordelijk deel en het resterende deel van het plangebied in twee delen bestaat:

1. In het noordelijk deel van het plangebied worden de resten van het erf van de voormalige molen verwacht, op basis van boring 3 lijkt dit vermoeden te worden bevestigd met de aanwezigheid van archeologische indicatoren uit de nieuwe tijd en het stuiken van de boor op mogelijk baksteen. Bij ongewijzigde plannen wordt geadviseerd de zone van de molen en het erf verder te onderzoeken door middel van proefsleuven met de mogelijkheid tot doorstart naar een opgraving. Met proefsleuven kan de grootte van het erf bepaald worden en kunnen aanwezige sporen gewaardeerd worden. In het geval van archeologische resten kan met de mogelijkheid tot doorstart naar een opgraving het erf in zijn geheel onderzocht worden.
2. Voor het gehele plangebied wordt geadviseerd om te onderzoeken of er archeologische vindplaatsen uit de periode bronstijd-vroege middeleeuwen aanwezig zijn. In alle boringen is een vegetatiehorizont aangetroffen waarin resten uit deze periode verwacht kunnen worden (de middelste vegetatiehorizont). Daarnaast blijkt uit onderzoek dat ook in de bovenste vegetatiehorizont sporen kunnen worden aangetroffen (zoals in Rijnvliet-Zuid, zie Dielemans 2011). Om eventuele archeologische resten in kaart te brengen en de waarde ervan te bepalen, wordt een proefsleuvenonderzoek geadviseerd. Dit onderzoek zal vooral gericht zijn op het onderzoeken van de bovenste en middelste vegetatiehorizont.
Bovenstaande vormt een selectieadvies. Het is aan het bevoegd gezag van de gemeente om het selectieadvies over te nemen dan wel anders te besluiten.