ศึกษามาตรการควบคุมของรัฐบาลที่สร้างอุปสรรคต่ออุตสาหกรรมอาหารสัตว์: กรณีศึกษา ระเบียบกระทรวงพาณิชย์ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการขออนุญาตและการอนุญาตให้นำข้าวสาลีมาในราชอาณาจักร (มาตรการการรับซื้อข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ในประเทศ 3 ส่วนต่อการนำเข้าข้าวสาลี 1 ส่วน)

การค้นคว้าอิสระครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอุปสรรคของมาตรการควบคุมการนำเข้าข้าวสาลีที่กำหนดให้ผู้ผลิตอาหารสัตว์ในประเทศต้องรับซื้อข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ภายในประเทศ ในอัตราส่วน 3 ส่วน ต่อการอนุญาตให้นำเข้าข้าวสาลี 1 ส่วน หรือที่เรียกว่า “มาตรการ 3:1” ซึ่งเป็นนโยบายของกระทรวงพาณิชย์ที่มีผลกระทบโดยตรงต่อภาคอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ โดยมุ่งวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่ออุปสงค์การนำเข้าข้าวสาลีของผู้ผลิตอาหารสัตว์ ศึกษาอุปสรรคเชิงโครงสร้าง และเชิงนโยบายที่ผู้ประกอบการต้องเผชิญ และเสนอแนะแนวทางที่ยังคงรักษาสมดุลระหว่าง การนำเข้าวัตถุดิบทดแทนของผู้ผลิตอาหารสัตว์และการปกป้องเกษตรกรในประเทศ เพื่อให้เพียงพอต่อความต้องการใช้อาหารสัตว์ในประเทศ การค้นคว้าอิสระใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน (Mixed Methods) โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณจากหน่วยงานภาครัฐและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ผลิตอาหารสัตว์จำนวน 10 รายในสมาคมผู้ผลิตอาหารสัตว์ไทย โดยผลการวิเคราะห์เชิงปริมาณด้วยแบบจำลอง Auto Regressive Distributed Lag (ARDL) พบว่า ปัจจัยที่มีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญต่อความต้องการนำเข้าข้าวสาลีเลี้ยงสัตว์ ได้แก่ ปริมาณการนำเข้าข้าวสาลีเลี้ยงสัตว์ในอดีต ปริมาณผลผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ราคาข้าวสาลีเลี้ยงสัตว์ อัตราแลกเปลี่ยน ตัวแปรจำลองฤดูกาลรายเดือน ในเดือนกุมภาพันธ์และเดือนพฤษภาคม รวมถึงมาตรการของรัฐบาลในช่วงที่มีการผ่อนผันโควตา การนำเข้าข้าวสาลีเลี้ยงสัตว์ ในขณะที่ผลการวิเคราะห์เชิงคุณภาพสะท้อนว่า มาตรการ 3:1 ได้ก่อให้เกิดต้นทุนแฝง การบิดเบือนกลไกตลาด ข้อจำกัดในการบริหารจัดการวัตถุดิบของผู้ผลิต อย่างชัดเจน รวมถึงส่วนเหลื่อมการตลาด (Marketing Margin) ที่ผลประโยชน์ตกไปอยู่ที่ “พ่อค้าคนกลาง” ผู้ซึ่งมีบทบาทสำคัญในระบบการตลาดของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ไทย โดยทำหน้าที่เป็นกลไกเชื่อมโยงระหว่างเกษตรกรผู้ผลิตต้นน้ำกับผู้ประกอบการโรงงานอาหารสัตว์ปลายน้ำ เมื่อพิจารณาในเชิงทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ระหว่างประเทศและเศรษฐศาสตร์สวัสดิการ ชี้ว่า มาตรการดังกล่าวขัดแย้งกับหลักการได้เปรียบโดยเปรียบเทียบ (Comparative Advantage) และก่อให้เกิดการสูญเสียสวัสดิการทางเศรษฐกิจ (Welfare Loss) ทั้งต่อผู้ผลิตและผู้บริโภค ในประเทศ เนื่องจากราคาต้นทุนที่สูงส่งผลต่อราคาสินค้าปศุสัตว์ในตลาดและลดความสามารถ ในการแข่งขันของไทยในเวทีโลก จากผลการศึกษา ผู้วิจัยเสนอให้ภาครัฐพิจารณาทบทวนมาตรการดังกล่าว โดยปรับสัดส่วนให้อยู่ในระดับที่ยืดหยุ่นมากขึ้น ตลอดจนเปิดเสรีการนำเข้าข้าวสาลีและวัตถุดิบทดแทนอื่น ๆ ที่ประเทศไทยไม่สามารผลิตได้เอง บางช่วงเวลา และส่งเสริมเกษตรกรผ่านนโยบายที่ตรงจุด แทนการแทรกแซงกลไกตลาด ทั้งนี้ เพื่อสร้างความสมดุลระหว่างความมั่นคงของเกษตรกรไทย กับความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมอาหารสัตว์