พนักงานฝ่ายปกครองกับการสอบสวนคดีอาญา: ศึกษาเฉพาะกรณีพนักงานฝ่ายปกครองในสังกัดกระทรวงมหาดไทย

การดำเนินคดีอาญาของไทยเป็นการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐ แต่มีการแยกส่วนกันระหว่างการสอบสวนที่เป็นอำนาจของพนักงานสอบสวน และการฟ้องคดีเป็นอำนาจของพนักงานอัยการ ไม่สอดคล้องกับแนวความคิดในการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐ ที่มีเจตนาให้ทุกองค์กรที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ พนักงานสอบสวน พนักงานอัยการ หรือผู้พิพากษา ต้องร่วมมือกันในการค้นหาความจริงและตรวจสอบถ่วงดุลซึ่งกันและกันได้ โดยมีองค์กรอัยการเป็นองค์กรหลักที่รับผิดชอบในการดำเนินคดีอาญาชั้นก่อนฟ้อง การแบ่งเขตอำนาจในการสอบสวนคดีอาญาของแต่ละประเทศส่วนใหญ่ จะแบ่งเขตอำนาจการสอบสวนแบบผสมผสานกัน คือ การสอบสวนคดีอาญาทั่วไป การสอบสวนคดีอาญาเฉพาะเรื่อง และการดำเนินคดีอาญาเล็กๆ น้อยๆ มีตำรวจเป็นหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบ การสอบสวน สำหรับประเทศไทยนั้น นับแต่มีการประกาศใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาผู้มีอำนาจสอบสวนคดีอาญาในจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร เปลี่ยนแปลงกลับไปกลับมา ระหว่างพนักงานฝ่ายปกครองและตำรวจอยู่หลายครั้ง เริ่มจากการให้พนักงานฝ่ายปกครองเท่านั้นเป็นผู้มีอำนาจสอบสวน ต่อมาจึงได้เปลี่ยนให้ตำรวจเป็นผู้มีอำนาจสอบสวนแต่ฝ่ายเดียว ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มีการเปลี่ยนแปลงเช่นนี้อยู่หลายครั้ง โดยให้เหตุผลว่าเพื่อความเหมาะสมกับหน้าที่หรือภารกิจขององค์กรเท่านั้น แต่กลับทำให้บุคลากรขององค์กรดังกล่าวขาดความพร้อมใน การปฏิบัติหน้าที่ ขาดความรู้ ความสามารถด้านเทคนิคและด้านกฎหมาย สิ้นเปลืองงบประมาณในการพัฒนาบุคลากร รวมทั้งขาดอุปกรณ์ เครื่องไม้ เครื่องมือต่างๆ ทำให้พนักงานสอบสวนไม่เกิดจิตสำนึกในภารกิจที่ตนต้องรับผิดชอบ ไม่มีความมุ่งมั่นในการปฏิบัติหน้าที่ ไม่เป็นไปตามเจตนารมณ์ของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ที่ต้องการให้เจ้าหน้าที่ของรัฐทุกฝ่ายร่วมมือกันในการปฏิบัติงานด้านกระบวนการยุติธรรมทางอาญา จนกระทั่งมาถึงปัจจุบันในจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร ให้ตำรวจเป็นผู้มีอำนาจสอบสวนหลัก ในความผิดที่มีโทษทางอาญาทุกประเภท และพนักงานฝ่ายปกครองรับผิดชอบในการสอบสวนความผิดอาญาบางประเภทตามที่กำหนดไว้เท่านั้น แต่การสอบสวนของพนักงานฝ่ายปกครอง ไม่เป็นการตัดอำนาจของพนักงานสอบสวนฝ่ายตำรวจแต่อย่างใด ปัญหาจึงเกิดกับพนักงานสอบสวนฝ่ายปกครอง เพราะว่า ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 18 บัญญัติให้เจ้าพนักงานของรัฐจากหลายองค์กรมีอำนาจสอบสวนคดีอาญา ได้แก่ พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจชั้นผู้ใหญ่ ปลัดอำเภอ และนายตำรวจยศตั้งแต่ชั้นนายร้อยตำรวจตรีหรือเทียบเท่าขึ้นไป การที่รัฐได้กำหนดนโยบายให้พนักงานสอบสวนฝ่ายปกครองรับผิดชอบการสอบสวนคดีอาญาในส่วนภูมิภาคตามกฎหมาย จำนวน 16 ฉบับนั้น เกิดความไม่ชัดเจนในการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงานสอบสวนฝ่ายปกครองว่านโยบายดังกล่าวสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาหรือไม่ และพนักงานสอบสวนฝ่ายปกครองสามารถทำการสอบสวนความผิดอาญาอื่นได้หรือไม่ ประกอบกับพัฒนาการของระบบกฎหมายไทยเกิดจากการผสมผสานระหว่างแนวความคิดเกี่ยวกับการลงโทษทางอาญาของชาติตะวันตก กับแนวความคิดการดำเนินคดีอาญาของไทย ที่ยังมีความเชื่อว่ามาตรการลงโทษทางอาญาเป็นมาตรการรักษาความสงบเรียบร้อยของสังคมได้ดีกว่ามาตรการอย่างอื่น จึงทำให้ประเทศไทยมีการตรากฎหมายเฉพาะและกฎหมายนั้นมีมาตรการลงโทษทางอาญาขึ้นบังคับใช้เป็นจำนวนมาก จากสภาพปัญหาและแนวคิดทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง รวมทั้ง การสอบสวนคดีอาญาของต่างประเทศ และการสอบสวนคดีอาญาของไทย ผู้วิจัยเห็นว่าการสอบสวนคดีอาญาของพนักงาน ฝ่ายปกครอง ในสังกัดกระทรวงมหาดไทย ที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพ สอดคล้องกับสถานการณ์ในปัจจุบัน สร้างความเป็นธรรมให้กับประชาชนที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ควรดำเนินการ ดังนี้(1) ให้องค์กรอัยการเป็นองค์กรหลัก รับผิดชอบการสอบสวน และควบคุมการสอบสวน ส่วนพนักงานฝ่ายปกครอง หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอื่นที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายแต่ละฉบับ มีหน้าที่สนับสนุนข้อมูล รวบรวมพยานหลักฐาน และการดำเนินการทั้งหลายอื่น ภายใต้การควบคุมของอัยการ(2) ควรยกเลิกกฎกระทรวงกำหนดการสอบสวนความผิดอาญาบางประเภทในจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร โดยพนักงานสอบสวนฝ่ายปกครอง พ.ศ. 2554 และแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ที่ต้องผ่านการพิจารณาของฝ่ายนิติบัญญัติแทน และ (3) การดำเนินคดีอาญาความผิดเล็กๆ น้อยๆ ควรบัญญัติเป็นกฎหมายกลาง เพื่อรวบรวมความผิดอาญาที่ไม่ร้ายแรงไว้ในกฎหมายฉบับเดียวกัน และกำหนดหลักเกณฑ์ ขั้นตอน ทั้งสารบัญญัติและวิธีสบัญญัติ เพื่อใช้ในการพิจารณาความผิดที่มีโทษไม่ร้ายแรง และแก้ไขกฎหมาย ที่กำหนดมาตรการลงโทษทางอาญาให้สอดคล้องกับกฎหมายกลางดังกล่าว