การศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษีของกรมสรรพากร กรมสรรพสามิตและกรมศุลกากร

การค้นคว้าอิสระ เรื่อง การศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษี ของกรมสรรพากร กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษี ของกรมสรรพากร กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร และเพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคของรูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษี ของกรมสรรพากร กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร ตลอดจนการศึกษารูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษีอากรที่เหมาะสมของกรมสรรพากร เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) อาศัยเครื่องมือ คือ การศึกษาเอกสาร (Documentary Research) และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผลการศึกษาพบว่า การศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษี ของกรมสรรพากร กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร โดยพิจารณา 5 ประเด็น คือ ผู้มีสิทธิอุทธรณ์ แบบที่ใช้ในการยื่นอุทธรณ์ สถานที่ยื่นคำอุทธรณ์ องค์ประกอบของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ และระยะเวลาการพิจารณาอุทธรณ์ มีทั้งรูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษีทั้งเหมือนกันและแตกต่างกัน สำหรับสิ่งที่เหมือนกัน คือ กรมสรรพากร กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร ให้สิทธิในการยื่นอุทธรณ์ภาษี แก่ผู้ที่มีรายชื่อในหนังสือแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงาน เป็นผู้มีสิทธิอุทธรณ์ และทั้ง 3 กรม มีการกำหนดแบบที่ใช้ในการยื่นอุทธรณ์เป็นของหน่วยงานตนเอง มีความเข้าใจง่าย และมีความชัดเจน ไม่ยากจนเกินไป นอกจากนี้ยังมีการกำหนดสถานที่ในการยื่นอุทธรณ์ที่มีความหลากหลาย และมีสถานที่มากเพียงพอต่อการแสดงเจตจำนงของ ผู้ยื่นอุทธรณ์ ในส่วนของประเด็นที่มีความแตกต่างกัน คือ องค์ประกอบของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ถึงแม้ว่าจะองค์ประกอบของคณะกรรมการฯ จะเป็นตัวแทนจากหน่วยงานภาครัฐทั้งหมดเหมือนกัน แต่ในส่วนของกรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร ไม่มีตัวแทนจากหน่วยงานฝ่ายปกครอง มีแต่ตัวแทนหน่วยงาน ที่เกี่ยวข้องกับการพิจารณากฎหมายภาษีเท่านั้น รวมทั้งความแตกต่างในเรื่องของระยะเวลาการพิจารณาอุทธรณ์ โดยที่กรมสรรพากร ไม่มีการระบุระยะเวลาในการพิจารณาอุทธรณ์ แต่ในขณะที่กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร มีการกำหนดระยะเวลาในการพิจารณาที่ชัดเจน คือ 180 วันนับแต่วันที่พนักงานได้รับอุทธรณ์และมีเอกสารหลักฐานที่เกี่ยวกับอุทธรณ์นั้นครบถ้วน และกรณีมีเหตุจำเป็นอาจขยาย ระยะเวลาออกไปอีกได้ แต่ต้องไม่เกิน 90 วัน หรือหากไม่พิจารณาอุทธรณ์ให้แล้วเสร็จภายในกำหนดเวลา 180 วัน ผู้อุทธรณ์สามารถ นำคดีไปฟ้องต่อศาลได้ สำหรับการศึกษาปัญหาและอุปสรรคของกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ของกรมสรรพากร กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร พบว่าปัญหาร่วมกันของทั้ง 3 กรม คือ ระยะเวลาในการยื่นอุทธรณ์ ที่ระยะเวลาน้อยเกินไป ผู้อุทธรณ์ไม่สามารถเตรียมเอกสาร หรือหลักฐาน ได้ทันตามระยะเวลาที่กำหนด คือ 30 วัน ดังนั้น กรมสรรพากร กรมสรรพสามิต และกรมศุลกากร จำเป็นต้องมีการทบทวนในเรื่องของระยะเวลาในการยื่นอุทธรณ์ โดยมีข้อเสนอให้เพิ่มระยะเวลา จาก 30 วัน เป็น 45 วัน หรือ 60 วัน เพื่อให้ผู้ยื่นอุทธรณ์สามารถเตรียมเอกสาร หลักฐานประกอบการพิจารณาอุทธรณ์ให้สมบูรณ์ที่สุด และประเด็นเกี่ยวกับองค์ประกอบของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ที่มีองค์ประกอบเพียงแค่คณะกรรมการที่มาจากหน่วยงานภาครัฐเท่านั้น จึงอยากให้มีคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ครอบคลุมทั้งหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน และต้องเป็นผู้ที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญและประสบการณ์ด้านภาษี เพื่อให้เกิดความน่าเชื่อถือของผลการพิจารณาจากคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การศึกษารูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษีอากรที่เหมาะสมของกรมสรรพากร พบว่า รูปแบบและกระบวนการพิจารณาอุทธรณ์ภาษี ของกรมสรรพากร ในประเด็นของผู้มีสิทธิอุทธรณ์ แบบที่ใช้ยื่นอุทธรณ์ สถานที่ยื่นอุทธรณ์ ยังคงตามประมวลรัษฎากร ตามเดิม แต่ในส่วนขององค์ประกอบของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ให้จัดตั้งเป็นองค์กรพิจารณาอุทธรณ์ เป็นหน่วยงานอสิระ แยกต่างหากจากหน่วยงานจัดเก็บภาษี อยู่ในการกำกับดูแลของกระทรวงการคลัง ประกอบด้วย 1. ปลัดกระทรวงการคลัง หรือผู้แทน เป็นประธานกรรมการ 2. ผู้ทรงคุณวุฒิจากกรมสรรพากรที่ปฏิบัติงานประจำในองค์กรการพิจารณาอุทธรณ์ เป็นกรรมการ 3. ผู้แทนสำนักงานอัยการสูงสุด เป็นกรรมการ และ 4. ผู้ทรงคุณวุฒิจากหน่วยงานราชการหรือภาคเอกชนจำนวน เป็นกรรมการ และประเด็นสุดท้ายเกี่ยวกับเรื่องของระยะเวลาการพิจารณาควรกำหนดเวลาการพิจารณาอุทธรณ์และสิทธิฟ้องคดีต่อศาล ดังนี้ 1. พิจารณาแล้วเสร็จภายใน 6 เดือน (180 วัน) นับแต่วันที่รับอุทธรณ์ 2. ถ้าพิจารณาไม่แล้วเสร็จภายใน 6 เดือน (180 วัน) ผู้อุทธรณ์มีสิทธิเลือก ประกอบด้วย2.1) ขอให้เจ้าหน้าที่พิจารณาต่อจนแล้วเสร็จภายในกำหนดเวลาอีกไม่เกิน 6 เดือน (180 วัน) หรือ 2.2) ฟ้องคดีต่อศาลภาษีอากร