ปัญหาการจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจากการได้รับสิทธิเก็บกิน: ศึกษากรณีการโอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินให้แก่ทายาทโดยมีเงื่อนไขให้จดทะเบียนสิทธิเก็บกิน

การโอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินให้แก่ทายาทโดยมีเงื่อนไขให้จดทะเบียนสิทธิเก็บกินเป็นวิธีการหนึ่งที่เจ้าของทรัพย์สินใช้เป็นเครื่องมือในการจัดการทรัพย์สินในระหว่างที่ยังมีชีวิตอยู่ เพื่อลดปัญหาความขัดแย้งระหว่างทายาทเรื่องมรดก และเพื่อคลายความกังวลว่าทายาทจะไม่ดูแลเจ้าของทรัพย์สินจึงสงวนเงื่อนไขให้จดทะเบียนสิทธิเก็บกินไว้ ให้ยังสามารถครอบครอง ใช้สอย และถือเอาประโยชน์ในที่ดินได้ อย่างไรก็ดี แม้ทายาทจะได้รับโอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินแต่ถูกรอนสิทธิจากสิทธิเก็บกิน เสมือนว่าได้รับกรรมสิทธิ์ไปไม่เต็มส่วน ด้วยเหตุดังกล่าวนี้เจ้าของทรัพย์สิน(ผู้โอน)และทายาท(ผู้รับโอน) ควรจะมีภาระภาษีอย่างไร การค้นคว้าอิสระฉบับนี้จึงมุ่งศึกษาการจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามประมวลรัษฎากรจากกรณีการโอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินให้แก่ทายาทซึ่งเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ โดยมีเงื่อนไขให้จดทะเบียนสิทธิเก็บกิน ศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายประเทศฝรั่งเศส ซึ่งมีข้อที่ต้องพิจารณาดังต่อไปนี้ ประการแรก ตัวบุคคลที่ถูกจัดเก็บภาษีจากการโอนกรรมสิทธิ์ในที่ดิน ที่ประมวลรัษฎากร มาตรา 41 ทวิ กำหนดให้ผู้โอนเป็นผู้มีหน้าที่เสียภาษีการรรับให้ แต่ผู้รับโอนซึ่งได้รับไปซึ่งทรัพย์สินกลับไม่มีหน้าที่ต้องเสียภาษีการรับให้ ประการที่สอง ปัญหาความเป็นเงินได้พึงประเมินของการได้รับสิทธิเก็บกิน จากการศึกษาแนวทางตามข้อหารือของกรมสรรพากร พบว่ากรมสรรพากรไม่มีแนวทางจัดเก็บภาษีจากการได้รับสิทธิเก็บกินโดยไม่มีค่าตอบแทน และประการสุดท้าย เจตนาของกรณีการการโอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยไม่มีค่าตอบแทนให้แก่ทายาทโดยมีเงื่อนไขให้จดทะเบียนสิทธิเก็บกินนั้น มีลักษณะที่ผู้โอนต้องการโอนกรรมสิทธิ์ไปแบบไม่เต็มส่วน โดยขอสงวนสิทธิในการครอบครอง ใช้สอย และถือเอาประโยชน์ในที่ดินไว้กับผู้โอน มีเจตนาต้องการโอนไปเพียงสิทธิในการจำหน่ายจ่ายโอน จะถือว่าผู้โอนมีเงินได้และต้องเสียภาษีจากมูลค่ารวมของที่ดินหรือไม่ จากข้อพิจารณาข้างต้น ผู้เขียนจึงขอเสนอแนะแนวทางในการแก้ปัญหา ดังนี้ กำหนดสัดส่วนมูลค่าของสิทธิเก็บกิน และให้ผู้โอนมีเงินได้และเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามมูลค่าที่ดินภายหลังหักมูลค่าของสิทธิเก็บกิน โดยใช้แนวทางการคำนวณมูลค่าสิทธิเก็บกินและมูลค่าทรัพย์สินที่เหลือของประเทศฝรั่งเศสมาประยุกต์ใช้ หรืออีกข้อเสนอแนะหนึ่ง คือ การจัดเก็บภาษีกรณีการโอนกรรมสิทธิ์โดยไม่มีค่าตอบแทนให้แก่ทายาทโดยมีเงื่อนไขให้จดทะเบียนสิทธิเก็บกินซึ่งเป็นภาษีการรับให้จากฐานทรัพย์สินเหมือนในประเทศฝรั่งเศส